مدیریت بحران

مدیریت بحران

تدوین مدل راهبردی سیاست‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی الکتریکی به‌منظور مدیریت بحران انرژی در کشور جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترا، پژوهشگر، مجتمع دانشگاهی مهندسی و پدافند غیرعامل، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران
2 استادیار، مجتمع دانشگاهی مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران
3 استادیار، دانشکده دفاع، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران ایران
4 پژوهشگر، پژوهشکده امنیت، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران
چکیده
در این پژوهش، متغیرهای مؤثر در تدوین مدل راهبردی سیاست‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی الکتریکی جمهوری اسلامی ایران با استفاده از روش تصمیم‌گیری چند شاخصه فازی TOPSIS با رویکرد فازی مثلثی رتبه‌بندی و استخراج شدند. این تحقیق از نوع توصیفی-اکتشافی و با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) انجام شد. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل اسناد بالادستی، مصاحبه با خبرگان حوزه انرژی و زیرساخت‌ها و با استفاده از پرسشنامه نیمه‌باز ساختاریافته گردآوری شدند. یافته‌های پژوهش منجر به استخراج 138 زیرمولفه، 35 مؤلفه و 5 بعد شدند که در قالب مدل راهبردی سیاست‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی الکتریکی جمهوری اسلامی ایران دسته‌بندی شدند. نتایج رتبه‌بندی بر اساس روش TOPSIS فازی نشان داد که زیرمولفه‌های مرتبط با محیط‌زیست، فناوری و منابع اقلیمی در رتبه‌های بالا قرار دارند. ازجمله زیرمولفه‌های برتر می‌توان به «رعایت منابع اقلیمی»، «امکان انتقال فناوری‌های نوین»، «کاهش تولید کربن» و «استفاده بهینه از منابع انرژی تجدید پذیر» اشاره کرد. همچنین مؤلفه‌هایی مانند «تعاملات بین‌المللی»، «مدیریت راهبردی»، «تنوع در سبد منابع انرژی» و «تضمین پایداری انرژی الکتریکی» از اولویت بالایی برخوردار بودند. نوآوری این تحقیق در ارائه یک مدل جامع و چندبعدی برای سیاست‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی الکتریکی است که علاوه بر ابعاد ساختاری و فرایندی، ابعاد زمینه‌ای، رفتاری و جهت‌گیری را نیز در برمی‌گیرد. این مدل می‌تواند به‌عنوان چارچوبی عملیاتی برای تصمیم‌گیرندگان و برنامه‌ریزان انرژی در جمهوری اسلامی ایران به‌منظور مدیریت بحران انرژی و تقویت مقاومت زیرساخت‌های حیاتی کشور مورداستفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Formulation of a Strategic Policy-Making Model for Electrical Energy Infrastructure to Manage Energy Crises in the Islamic Republic of Iran

نویسندگان English

Mohammad Hassan Ataee 1
Seyed Mahdi Farahi 2
Mohsen Sasani Ghamsari 3
Majid Ramezani Arani 4
1 PhD. Student, Researcher, Engineering and Passive Defense University Complex, Malek Ashtar University of Technology, Tehran, Iran
2 Assist. Prof., Industrial Engineering University Complex, Malek Ashtar University of Technology, Tehran, Iran
3 Assist. Prof., Faculty of Defense, National Defense University, Tehran, Iran
4 Researcher, Security Research Institute, National Defense University, Tehran, Iran
چکیده English

This study aimed to identify and prioritize the variables influencing the formulation of a strategic policy-making model for electrical energy infrastructure in the Islamic Republic of Iran, utilizing the fuzzy TOPSIS multi-criteria decision-making method with a triangular fuzzy approach. The research adopted a descriptive-exploratory design with a mixed-methods (qualitative-quantitative) approach. Data were collected through library studies, analysis of upstream policy documents, interviews with energy and infrastructure experts, and semi-structured questionnaires. The findings resulted in the identification of 138 sub-components, 35 components, and 5 dimensions, categorized within a strategic policy-making model for Iran’s electrical energy infrastructure. The fuzzy TOPSIS ranking revealed that sub-components related to environmental sustainability, technology, and climatic resources were among the highest priorities. Key sub-components included "compliance with climatic resources," "facilitation of advanced technology transfer," "carbon emission reduction," and "optimal use of renewable energy resources." Additionally, components such as "international collaborations," "strategic management," "diversification of energy resource portfolios," and "ensuring energy sustainability" were ranked as high priorities. The novelty of this research lies in its comprehensive, multi-dimensional model, encompassing structural, procedural, contextual, behavioral, and directional dimensions. This model serves as an operational framework for decision-makers and energy planners in Iran to manage energy crises and enhance the resilience of critical energy infrastructure.

کلیدواژه‌ها English

Energy Policy
Electrical Energy Infrastructure
Crisis Management
Fuzzy TOPSIS
I.R.Iran
  1. Merriam-Webster. (2003). Merriam-Webster’s collegiate dictionary (11th ed.). Merriam-Webster, Inc

2- جلیلی قاسم آقا، ا. (1397). سیاست‌گذاری: مفاهیم، الگوها و فرایندها. رویکردهای پژوهشی نوین در مدیریت و حسابداری، 106-114.

3- پیروان. (1395). طراحی الگوی سیاست‌گذاری منابع انسانی ودجا در افق چشم‌انداز 1404 جمهوری اسلامی ایران، رساله دکتری دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران.

4- عطایی کچوئی، م.ح، عبدی، م، اسدی، ف (1402)، ارزیابی دارایی‌های کلیدی در زیرساخت‌های حیاتی (مورد پژوهش: زیرساخت‌های انرژی استان همدان)، نشریه علمی پژوهشی مدیریت بحران دوره 12، صص 84-100

  1. GhanbarPour, H. Ataee Kachoee, MH. Nezafat, M. (2018) Urban Design Guidelines for Airport Environments from the Perspective of Passive Defense (to deal with terrorist attacks) - Case study: Northern Part of the Spine Road of Imam Khomeini International Airport, AD-Alta Journal Of Multi-disciplinary Research, Vol5 pp575-586

6- روزان. ح، عطائی کچوئی. م. ح، عراقی زاده. م، رضایی. م، اقدامی. د، (1402)، مطالعه تطبیقی مدل‌های سیاست‌گذاری پدافند غیرعامل صنایع غیردولتی در کشورهای منتخب، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، سال 21 شماره 94، صص 77-102

  1. Jalali Farahani, G., Hosnavi, R., Ataee, M.H., Ghanbary Nasab, A. andAtaee, M.A. (2019), "Determining and prioritizing man-made threats in critical infrastructures: Case study – civilian airports",Property Management, Vol. 37 No. 1, pp. 52-68. https://doi.org/10.1108/PM-10-2016-0056

8- رحیمی راد. ز، (1400)، تحلیل گفتمان مدیریت و سیاست‌گذاری حوزه برق کشور، نشریه علمی پژوهشی مدیریت بهبود، دوره 15، شماره 2، صص 66-95

9- ملکی. ع، (1403)، سیاست‌گذاری انرژی، چاپ دوم، نشر نی، تهران، ایران

10- سالنامه امنیت ملی شماره 14، (1402)، مرکز مطالعات راهبردی.

11- سمالی، محمد؛ ملاعلیزاده زواردهی، صابر؛ محمودی‌راد، علی؛ قانع، سعید، (1401)، ارزیابی نقش مضامین زیرساخت‌های حیاتی صنعت در تقویت قابلیت‌های راهبردهای توسعه پایدار صنعت نفت و گاز، فصلنامه توسعه تکنولوژی صنعتی، 51، 33-53.

12- سعادت راد. ع، (1395)، الگوی مفهومی سیاست‌گذاری دفاعی ج.ا.ایران بر مبنای مطالعه تطبیقی الگوی کشورهای منتخب، رساله دوره دکتری رشته مدیریت راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران

  1. Frendo, Marie Lam; Davisson, Katherine, (2020), Infrastructure Future, Global Infrastructure Hub: https://www.gihub.org/futures.
  2. Michael, Harrington, (2023), Three global megatrends, Institutional Investing in Infrastructure: Three Global Megatrends: An Examination of What’s Driving Sustainable Infrastructure: https://www.act.is/media-centre.
  3. CIDOB, (2022), The World In 2023: Ten Issues That Will Shape the International Agenda, center in international relations based in Barcelona.
  4. Steve Kappenthuler, Stefan Seeger, (2019), Addressing global environmental megatrends by decoupling the causal chain through floating infrastructure, Futures, Volume 113, 102420, ISSN 0016-3287: https://doi.org/10.1016/j.futures.2019.04.007.
  5. Gholamreza Jalali Farahani, Mohammad Hassan Ataee Kachoee, Mohammad Ali Ataee Kachoee, (2018), Vulnerability Assessment of the Critical Infrastructure against Man-Made Threats (Case Study: International Civilian Airports), ndustrial Engineering & Management Systems Vol.17 No.1 pp.136-145 DOI: https://doi.org/10.7232/iems.2018.17.1.136

18- ابطحی، س.ا، کلهر. ر، اصفهانی. ر، (1403)، ارتقای سطح ایمنی زیرساخت‌های حوزه برق در استان‌های مرزی باهدف کاهش آسیب‌پذیری و افزایش تاب‌آوری، فصلنامه علمی پژوهش در ایمنی، سلامت و محیط‌زیست، دوره 2 شماره 3 صص 1-19

  1. Brussels, A., (2023), The impact of demographic change – in a changing environment, EUROPEAN COMMISSION.

20- مرکز پژوهش‌های مجلس (1402)، طرح راهبردی حفاظت از زیرساخت‌های کشور، مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، مصوبه کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور، تهران، ایران

21- صمدی شادلو، میلاد و زاهدی، محبوبه، (1394)، چشم‌انداز صنعت برق ایران با محوریت انرژی‌های نو و تجدید پذیر، دومین کنفرانس اقتصاد و مدیریت کاربردی با رویکرد ملی، بابلسر،https://civilica.com/doc/379170

22- پورشاسب، عبدالعلی؛ نظری‌نژاد، احمدعلی، (1399)، تدابیر و راهکارهای پدافند غیرعامل در حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی ج.ا.ایران، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 82، 289-312.

23- میریوسفی، سیدمحسن؛ غفارپور، رضا، (1399)، راهبردهای نوین حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، مجله پدافند غیرعامل، 3 (43)، 1-14.

24- عطایی و همکاران، (1403)، طرح جامع پدافند غیرعامل استان تهران، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران

25- عراقی زاده، مجتبی؛ کاملی، بهروز، (1401)، ترسیم قلمرو و خوشه‌بندی پژوهش‌های بین‌المللی در حوزه حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی بر اساس تحلیل هم واژگانی مقالات نمایه شده در پایگاه WOS، فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت بحران، دوره 11(شماره 2 پاییز و زمستان)، صص 18-1

26- آریابد، محمد و سیاح مقدم، امین،1402، رویکردهای مهندسی پدافند غیرعامل برای مقابله با تهدیدات نوین در زیرساخت انرژی (مطالعه موردی نیروگاه برق بعثت تهران)، دهمین همایش ملی علوم و مهندسی دفاعی با رویکرد مقابله با تهدیدات نوین دفاعی، تهران،https://civilica.com/doc/2092289

27- نکوئی، محمدعلی، حسینی نژاد، ژیلا، نوری، مهدی، نصیبی، مهدی و صادقی، نیلوفر. (1395). احصای شاخص‌های آسیب‌پذیری مجموعه‌های صنعتی از منظر پدافند غیرعامل. مدیریت بحران. شماره 5 دوره دوم (پاییز و زمستان)، صص 83-90

28- حسینعلی بیکی، غلامرضا؛ اکبرپور ‌نیک‌قلب‌ رشتی، عباس؛ حسینی، سیدعظیم و عباسیان‌جهرمی، حمیدرضا، (1401)، ارزیابی و اعتبارسنجی شاخص‌های تعیین‌کننده میزان حیاتی بودن و اهمیت زیرساخت‌ها به روش بهترین- بدترین (BWM)، جغرافیا و مطالعات محیطی، 11(42)، 106-121.

29- زبردست، اسفندیار؛ قشلاق‌پور، سهیل، (1402)، ارزیابی تاب‌آوری زیرساخت‌های حمل‌ونقل در کلان‌شهر تهران مطالعه موردی: محلات نواحی دو (منطقه 9)، چهار (منطقه 6) و پنج (منطقه 1)، نشریه مدیریت بحران، 12(2)، 191-215.

30- پدرام، عبدالرحیم؛ احمدیان، مهدی، (1394)، آموزه‎ ها و آزموده های آینده پژوهی، موسسه افق آینده پژوهی راهبردی.

31- طبیبی، محمدرضا و میرظفرجویان، سیدحسین و معیر، الناز،1393، مروری بر مبانی استانداردسازی صنعت نمایشگاهی،https://civilica.com/doc/1379266

32- فرحی، سید مهدی و خادمی کله لو، محمد،1402، حکمرانی شبکه‌ای در پیشبرد مأموریت‌های مشترک دستگاه‌های لشکری و کشوری (تجارب و درس آموخته‌های طرح جامع مهارت‌آموزی کارکنان وظیفه)، https://civilica.com/doc/1932321

33- حافظ نیا، محمدرضا. (1402)، مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، چاپ 32، انتشارات سمت، تهران، ایران

34- خاکی، غلامرضا، (1401)، کتاب روش تحقیق (با رویکرد پایان‌نامه نویسی)، انتشارات فوژان، تهران، ایران

35- ایران‌دوست، ابراهیم، الوانی، مهدی، معمارزاده، غلامرضا و منطقی، خسرو. (1396). مدیریت حوادث در سازمان‌های خدمات رسان با رویکرد قابلیت اطمینان بالا. مدیریت بحران، 6 (1) 63-75.

دوره 14، شماره 4 - شماره پیاپی 32
شماره پیا پی 32 زمستان 1404
پاییز 1404
صفحه 16-41

  • تاریخ دریافت 01 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 10 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 10 مرداد 1404