مدل‌سازی روابط میان اعتماد نهادی، آگاهی اجتماعی و رفتارهای پیشگیرانه در مدیریت بحران‌های شهری

فتحی, لیلا; ابراهیمی, محمدرضا

مدل‌سازی روابط میان اعتماد نهادی، آگاهی اجتماعی و رفتارهای پیشگیرانه در مدیریت بحران‌های شهری

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

لیلا فتحی ¹

محمدرضا ابراهیمی ²

¹ استادیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

² استادیار، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه غیرانتفاعی دانش البرز، قزوین، ایران

چکیده

بحران‌های شهری به دلیل پیامدهای گسترده اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی، اهمیت بالایی در مدیریت شهری دارند و شناسایی عوامل مؤثر بر ارتقای رفتارهای پیشگیرانه شهروندان از ضرورت‌های پژوهشی در این حوزه محسوب می‌شود. مقاله حاضر با عنوان «مدل‌سازی روابط میان اعتماد نهادی، آگاهی اجتماعی و رفتارهای پیشگیرانه در مدیریت بحران‌های شهری» با هدف بررسی اثر اعتماد نهادی و آگاهی اجتماعی بر رفتارهای پیشگیرانه و آزمون نقش میانجی آگاهی اجتماعی انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل شهروندان بالای ۱۸ سال ساکن شهرهای تهران، مشهد، اصفهان و تبریز است که در معرض مخاطرات شهری مختلف (مانند زلزله، سیلاب، آلودگی هوا و بحران‌های بهداشتی) قرار دارند و نمونه‌ای بالغ‌بر ۳۲۰ نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شد. دوره زمانی جمع‌آوری داده‌ها نیمه اول سال ۱۴۰۴ بود. ابزار پژوهش پرسشنامه استاندارد شامل ۱۲ آیتم برای اعتماد نهادی، ۱۰ آیتم برای آگاهی اجتماعی و ۱۴ آیتم برای رفتارهای پیشگیرانه بود و پایایی و اعتبار ابزار با استفاده از آلفای کرونباخ، اعتبار ترکیبی و تحلیل عاملی تأییدی تأیید شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS و روش مدل‌یابی معادلات ساختاری تحلیل شد. نتایج نشان داد که اعتماد نهادی اثر مستقیم و مثبت بر آگاهی اجتماعی (0.48β=، 6.00 t=) و رفتارهای پیشگیرانه (0.22β=، 3.67 t=) دارد و همچنین آگاهی اجتماعی به‌طور مستقیم بر رفتارهای پیشگیرانه تأثیر قابل‌توجهی دارد (0.55β=، 7.86 t=). علاوه بر این، اثر غیرمستقیم اعتماد نهادی بر رفتارهای پیشگیرانه از طریق آگاهی اجتماعی برابر با ۰٫۲۶ بوده و بازه اطمینان شامل صفر نیست که نقش میانجی جزئی آگاهی اجتماعی را تأیید می‌کند. بر اساس این نتایج، تقویت اعتماد شهروندان به نهادهای رسمی و ارتقای آگاهی اجتماعی می‌تواند به‌طور هم‌زمان موجب افزایش رفتارهای پیشگیرانه در مواجهه با بحران‌های شهری شود و سیاست‌گذاران شهری می‌توانند با تمرکز بر این دو عامل، تاب‌آوری و آمادگی جامعه را در برابر بحران‌ها بهبود بخشند.

کلیدواژه‌ها

اعتماد نهادی

آگاهی اجتماعی

رفتارهای پیشگیرانه

مدیریت بحران‌های شهری

موضوعات

جامعه شناسی

عنوان مقاله English

Modeling the Relationships among Institutional Trust, Social Awareness, and Preventive Behaviors in Urban Crisis Management

نویسندگان English

Leila Fathi ¹

Mohammad Reza Ebrahimi ²

¹ Assist. Prof., Dept. of Sociology, Payame Noor University, Tehran, Iran

² Assist. Prof., Dept. of Management, Faculty of Management and Accounting, Non-Profit Danesh Alborz University, Qazvin, Iran

چکیده English

Urban crises, due to their extensive economic, social, and environmental consequences, hold significant importance in urban management, and identifying factors that enhance citizens’ preventive behaviors is a critical research priority in this area. This study, entitled "Modeling the Relationships among Institutional Trust, Social Awareness, and Preventive Behaviors in Urban Crisis Management", aimed to examine the effects of institutional trust and social awareness on preventive behaviors and to test the mediating role of social awareness. The study population consisted of citizens over 18 years old residing in Tehran, Mashhad, Isfahan, and Tabriz, who are exposed to various urban hazards such as earthquakes, floods, air pollution, and health crises. A sample of 320 participants was selected using stratified random sampling. Data were collected during the first half of 1404 (Iranian calendar). The research instrument was a standardized questionnaire including 12 items for institutional trust, 10 items for social awareness, and 14 items for preventive behaviors, whose reliability and validity were confirmed through Cronbach’s alpha, composite reliability, and confirmatory factor analysis. Data were analyzed using SPSS and AMOS software and the structural equation modeling (SEM) approach. The results indicated that institutional trust had a direct and positive effect on social awareness (β=0.48, t=6.00) and preventive behaviors (β=0.22, t=3.67), and social awareness had a significant direct effect on preventive behaviors (β=0.55, t=7.86). Moreover, the indirect effect of institutional trust on preventive behaviors through social awareness was 0.26, with a confidence interval excluding zero, confirming the partial mediating role of social awareness. Based on these findings, enhancing citizens’ trust in official institutions and promoting social awareness can simultaneously increase preventive behaviors in response to urban crises, and urban policymakers can improve community resilience and preparedness by focusing on these two factors.

کلیدواژه‌ها English

Institutional Trust

Social Awareness

Preventive Behaviors

Urban Crisis Management

1. Bengtsson, R., Granberg, M., & Rothstein, B. (2022). Institutional trust and emergency preparedness: Evidence from Sweden. Risk, Hazards & Crisis in Public Policy, 13(2), 158–180. https://doi.org/10.1111/1468-5973.12391.

2. Dai, Y., & Zhao, H. (2022). The paradoxical effects of institutional trust on risk perception: Evidence from China, Hong Kong, and Taiwan. Journal of Risk Research. https://doi.org/10.1080/13669877.2022.2108122.

3. Gu, J., Dang, G., & Wu, Z. (2022). Analyzing Risk Communication, Trust, Risk Perception, and Behavioral Coping Strategies in the Context of COVID-19. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(18), 11591. https://doi.org/10.3390/ijerph191811591.

4. Irannejad, E; Mahdad, A\; Golparvar, M. (2014). Construction and validation of a citizenship behavior questionnaire for students. Strategic Research on Social Issues of Iran, 12(40), 67–90. 10.22108/SRSPI.2023.137899.1909.

5. Pourahmad, A, Hatami, A. (2022). Evaluating the resilience of Kerman city's historical fabric against earthquakes and presenting strategies for its improvement. Geography, 20(72), 37–59. http://dor.net/dor/20.1001.1.27833739.1401.20.72.3.9.

6. Samadiforoshani, M, Nasirimahini, Z. (2023). Analysis of the cooperation network of psychosocial rehabilitation actors in disasters based on the national reconstruction and rehabilitation program for crisis management. Knowledge of Crisis Prevention and Management, 13(4), 408–433. 10.32598/DMKP.13.4.1.15

7. Goodarzi, M, Kazemipour, A.M. (2022). The Rise and Fall of Trust in Iran Over the Last Half Century: A Look at Trends, Causes, and Consequences. Iranian Bi-Quarterly Journal of Social Issues, 13(1), 181–208. 20.1001.1.24766933.1401.13.1.12.5

8. Bulut, H., & Türk, Ö. (2023). The Role of Trust in Government, Risk Perception, and Knowledge in Predicting Compliance with Preventive Health Measures. Journal of Risk Research. https://doi.org/10.1080/13698575.2023.2256794

9. Kittel, B., & Schunck, R. (2021). Peers for the fearless: Social norms facilitate preventive behaviour. PLoS ONE. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0257186.

10. Shahbazi, M., & Riedl, C. (2023). Communicating shared situational awareness in times of crisis: A netnography of public health agency Facebook use during COVID-19. Journal of the Association for Information Science and Technology. https://doi.org/10.1002/asi.24814.

11. Robinson, P. J., & Botzen, W. J. (2025). Behavioural public policy for natural disaster preparedness and the role of economic experiments. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 719. https://doi.org/10.1057/s41599-025-05086-2.

12. Bonfanti, R., Sekalala, S., & Ifeagwu, S. (2023). The Role of Trust in Disaster Risk Reduction: A Critical Review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21(1),29. https://doi.org/10.3390/ijerph21010029.

13. Paton, D. (2019). Disaster risk reduction: Psychological perspectives on changing risky behaviour. Australian Journal of Psychology, 71(4), 392–401. https://doi.org/10.1111/ajpy.12237.

14. Song, T., Yu, P., Yecies, B., Ke, J., & Yu, H. (2025). Social media crisis communication and public engagement during COVID-19: Analyzing public health and news media organizations’ tweeting strategies. Scientific Reports, 15, 18082. https://doi.org/10.1038/s41598-025-90759-w.

15. Amozad Khalili, S, Rashidi, A, Pirdashti, H. (2018). Investigating the role of public participation in improving the performance of urban space crisis management and its effective factors from the perspective of Rogers' social participation theory (case study: Behshahr city). Knowledge of Crisis Prevention and Management, 8(3), 255-268. 20.1001.1.23225955.1397.8.3.2.8.

16. Hamedani, P, Rostami, R. (2021). The role of social participation in improving the performance of urban space crisis management: A case study of the city of Robat Karim. Sustainable City, 3(4), 55–72. 10.22034/jsc.2020.244709.1297.

17. Ebrahimi, S.D; Nasseriamin, A; Alizadeh, R; Gholami, B. (2022). Identifying factors affecting the social capital of managers in Iranian-Islamic organizations (Mixed Research in Education), 10(2), 91–109. 10.22059/JSCM.2022.346543.2324.

18. Khatami, S.M; Araghizadeh, H; Fathian, N; Mohagheghi, M.A. (2023). Analysis of the principle of cooperation in health command in controlling unexpected incidents and disasters: the participation of military and civilian medicine (Part I: Theoretical foundations). Combat Medicine, 6(2), 78–85. 10.30491/jcm.2023.177495.

19. Tamtaji, M; Ekram-i-Keoj, A. (2024). Investigating the role of quality standards in optimizing the efficiency of artificial intelligence systems for urban crisis management, Journal of Crisis Management, Volume 14, Issue 3, Serial Number 31, pp. 29-41. 20.1001.1.23453915.1404.14.3.2.4.

20. Farhang, S. (2024). Presenting a model for improving crisis management with emphasis on the role of social media, Crisis Management Journal, Volume 14, Issue 3, Serial Number 29, pp. 37-52. 20.1001.1.23453915.1404.14.1.2.0

21. Muñoz-Duque, L. A., Galeano, L., & Gómez, L. E. (2021). Risk perception and trust management in inhabitants exposed to coastal flooding. International Journal of Disaster Risk Reduction, 61, 102361. https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2021.102361.

22. Lee, J.-E., & Kwon, S.-A. (2021). A Study on the Public’s Crisis Management Efficacy and Anxiety in a Pandemic Situation—Focusing on the COVID-19 Pandemic in South Korea. Sustainability, 13(15), 8393. https://doi.org/10.3390/su13158393.