ارائه الگوی شبکه ایمن معابر بر اساس اصول پدافند غیرعامل، در راستای ارتقای تا ب آوری شهر در برابر بحران های انسان ساخت مطالعه موردی: منطقه 12 شهر تهران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه بین‌المللی امام‌ خمینی قزوین

چکیده

یکی از مهمترین مسائل شهرهای کشور پدافند غیرعامل و تاب‌آوری شهرها در مقابل بحران‌های انسان‌ساخت نظیر جنگ و آشوب است. شبکه معابر به‌عنوان شریان‌های حیاتی شهر نقش پررنگی در کاهش آسیب‌پذیری و تسهیل اقدامات حین و پس از بحران ناشی از اقدامات عناصر بیگانه در شهر نظیر دسترسی مناسب به بافت‌های مسکونی، تخلیه اضطراری محلات، دسترسی به مراکز امدادی و حیاتی مدیریت بحران و همچنین دسترسی به مراکز نظامی و انتظامی ایفا می‌کند. از این‌رو طراحی شبکه ایمن شهری شامل مجموعه‌ای از معابر به‌هم‌پیوسته که از میزان آسیب‌پذیری پایین برخوردار باشند و در عین حال ارتباط بین بلوک‌های مسکونی، مراکز نظامی و امداد و نجات و مبادی ورودی و خروجی مناطق شهری را به بهترین شکل و بدون وقفه ایجاد کنند، ضروری به نظر می‌رسد. شبکه معابر ‌یادشده توان پاسخگویی خود را پس از بحران به خوبی حفظ خواهد کرد و انجام اقدامات نظامی و امدادی مقتضی به واسطه آن مختل نخواهد شد که در نتیجه میزان آمادگی شهر در برابر حملات و آشو‌ب‌ها افزایش خواهد یافت. این پژوهش با هدف تعریف شبکه ایمن معابر شهری، توصیف ویژگی‌ها و روش طراحی آن در بافت‌های شهری و همچنین عملیاتی کردن آن در منطقه 12 شهر تهران به‌عنوان نمونه انجام شد. برای طراحی شبکه ایمن منطقه 12 ابتدا معابر وضع موجود بر اساس 9 شاخص شامل دسترسی به مراکز نظامی و انتظامی، محصوریت، دسترسی به مراکز امدادی، دسترسی به فضاهای سبز و باز، عرض معابر، وضعیت ترافیکی معابر، ارتفاع طبقاتی ابنیه جداره معابر، کیفیت ابنیه جداره و نوع کاربری‌های جداره با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی معکوس (IHWP)  و تکنیک‌های نرم‌افزار GIS از منظر آسیب‌پذیری در برابر بحران تحلیل شدند. در مرحله بعد معابر با آسیب‌پذیری پایین و دسترسی مناسب به مراکز حیاتی مدیریت بحران به‌عنوان شاکله اصلی شبکه ایمن انتخاب شدند و با اتخاذ برخی اقدامات ساختار شبکه‌ای و به‌هم‌پیوسته آن هم مهیا شد. در پایان با هدف حفظ ایمنی و تاب‌آوری این شبکه در بلندمدت برخی ضوابط تدوین شد که صرفاً در معابر شبکه ایمن لازم‌الاجرا هستند.



 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Presenting the model of a safe urban road network based on the passive defense principles in order to improve city resilience against human-made crisis case study: 12th region of Tehran

نویسندگان [English]

  • Payman Mehrnezhad 1
  • Mohammad Khoorsandi 2
1 PHD Student urbanism, architecture and urbanism faculty, Tabriz Islamic art University, Iran
2 Master of urban planning, architecture and urbanism faculty, Ghazvin International University
چکیده [English]

One of the most important issues in the cities is the crisis management and resilience of the cities against the
Human-made crises such as war and terror. Transportation network as the vital artery of the city plays a vibrant
role in reducing vulnerability and facilitating crisis management in the city, such as proper access to residential tissues,
emergency evacuation of neighborhoods, access to vital emergency relief centers and military centers. Hence, It seems
necessary for cities to design a secure urban network includes a set of interconnected passages that have low vulnerability
to crisis, while also linking residential blocks, relief and rescue centers, military and Law Enforcement Centers
and the bases of the entrance and exit of urban areas uninterrupted. The above mentioned network will maintain its
accountability after the crisis, and relief and military efforts will not be disrupted by this, As a result, city preparedness
for attacks and riots will increase. This research was conducted with the aim of defining the Secure network of
urban roads and describing its features and methods of designing it in urban textures as well as operating it in the District
12 of Tehran. To design the safe network of the District 12, firstly, the existing status passages based on 9 indicators including
confinement, access to relief centers, access to green spaces and open spaces, access to military and law enforcement
center, passage widths, traffic conditions, Class height, building quality, and types of landuse by IHWP method and GIS
software techniques were analyzed from the perspective of crisis vulnerability. In the next step, passages with low vulnerability
and appropriate access to critical crisis management menus were selected as the main constituents of the secure
network and by doing some actions, the network structure and its interconnection were also provided. In the end, with the
aim of maintaining the safety and resilience of the network in the long run, some rules were developed that would only be
enforceable on safe network passages.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Passive defense
  • City Resilience
  • Pattern presentation
  • Secure network of urban road
  • District 12 of Tehran
  1. بی‌طرفان، مهدی و فرزام‌ شاد، مصطفی. (1392).معماری همساز با دفاع غیرعامل با واکاوی در سبک‌های معماری جهان، تهران: بوستان حمید
  2. ثامنی، امیر و پورجوهری، امیرحسین(1391).
  3. ضرورت‌ها و الزامات ایجاد شبکه امن شهری در کلان‌شهر تهران به منظور کاهش آسیب‌پذیری در مواقع بحران، کنفرانس ملی زلزله و آسیب‌های اماکن و شریانهای حیاتی، خرداد، تهران، ایران.
  4. حبیبی، کیومرث. شیعه، اسماعیل و ترابی، کمال. (1388) نقش برنامه‌ریزی کالبدی در کاهش آسیب‌پذیری شهرها در برابر خطرات زلزله. فصلنامه معماری و شهرسازی آرمان‌شهر،3. 23-31.
  5. ربیعی، علی و سادات حسینی، سمیرا. (1396). مدیریت بحران مفاهیم، الگوها و شیوه‌های برنامه‌ریزی در بحرانهای طبیعی، تهران: تیسا.
  6. شیعه، اسماعیل. حبیبی، کیومرث و ترابی، کمال. (1389). بررسی آسیب‌پذیری شهرها در برابر زلزله با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی معکوس (IHWP) و GIS-مطالعه موردی منطقه 6 تهران. چهارمین کنگره بین‌المللی جغرافی‌دانان جهان اسلام، 25-27 فروردین، زاهدان، ایران.
  7. عبداللهی، مجید. (1391). مدیریت بحران زلرله و سیل در نواحی شهری، تهران: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
  8. محمدی ده‌چشمه، مصطفی. (1392) .ایمنی و پدافند غیرعامل شهری، اهواز، انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز.
  9. Bhavathrathan,B.K and Patil.G.,(2017). Algorithm to Compute Urban Road Network Resilience, Transportation Research Recor, 2672(48) , 104–115
  10. Campanella, T. J. (2006). Urban resilience and the recovery of New Orleans, Journal of the American Planning Association, 72(2),141-146
  11. Cutter, S. L., & Director, H. (2008). A framework for measuring coastal hazard resilience in New Jersey communities. White Paper for the Urban Coast Institute.New Jersey depertment of Environment protection, 8(2), 259-266.
  12. Davis, I., & Izadkhah, Y. O.(2006). Building resilient urban communities.Open House International, 31(1), 11-21
  13. Godschalk, D. R. (2003). Urban hazard mitigation: creating resilient cities.Natural hazards review, 4(3), 136-143
  14. Krellenberg,Kerstin,,Florian,KochSigrunKabisch.(2017).Urban sustainability transformations in lights of resource efficiency and resilient city concepts, Helmholtz Centre for Environmental Research – UFZ, Department of Urban and Environmental Sociology, Permoser Str.
  15. Pathman, K.(2010) Urban change and transportation vulnerability to earthquakes: The case of metro vancouver, The Requirements For The Degree Of Master Of Science In Planning, The University Of British Columbia, Canada.
  16. Tang, A & Wen, A.(2009) An intelligent simulation system for earthquake disaster assessmen., Computers & Geosciences.(35). 871– 879