ارائه الگوی شبکه ایمن معابر بر اساس اصول پدافند غیرعامل، در راستای ارتقای تا ب آوری شهر در برابر بحران های انسان ساخت مطالعه موردی: منطقه 12 شهر تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر دکتری شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 کارشناس ارشد برنامه‌ریزی شهری دانشکده معماری و شهرسازی دانشگاه بین‌المللی امام‌ خمینی قزوین

چکیده

یکی از مهمترین مسائل شهرهای کشور پدافند غیرعامل و تاب‌آوری شهرها در مقابل بحران‌های انسان‌ساخت نظیر جنگ و آشوب است. شبکه معابر به‌عنوان شریان‌های حیاتی شهر نقش پررنگی در کاهش آسیب‌پذیری و تسهیل اقدامات حین و پس از بحران ناشی از اقدامات عناصر بیگانه در شهر نظیر دسترسی مناسب به بافت‌های مسکونی، تخلیه اضطراری محلات، دسترسی به مراکز امدادی و حیاتی مدیریت بحران و همچنین دسترسی به مراکز نظامی و انتظامی ایفا می‌کند. از این‌رو طراحی شبکه ایمن شهری شامل مجموعه‌ای از معابر به‌هم‌پیوسته که از میزان آسیب‌پذیری پایین برخوردار باشند و در عین حال ارتباط بین بلوک‌های مسکونی، مراکز نظامی و امداد و نجات و مبادی ورودی و خروجی مناطق شهری را به بهترین شکل و بدون وقفه ایجاد کنند، ضروری به نظر می‌رسد. شبکه معابر ‌یادشده توان پاسخگویی خود را پس از بحران به خوبی حفظ خواهد کرد و انجام اقدامات نظامی و امدادی مقتضی به واسطه آن مختل نخواهد شد که در نتیجه میزان آمادگی شهر در برابر حملات و آشو‌ب‌ها افزایش خواهد یافت. این پژوهش با هدف تعریف شبکه ایمن معابر شهری، توصیف ویژگی‌ها و روش طراحی آن در بافت‌های شهری و همچنین عملیاتی کردن آن در منطقه 12 شهر تهران به‌عنوان نمونه انجام شد. برای طراحی شبکه ایمن منطقه 12 ابتدا معابر وضع موجود بر اساس 9 شاخص شامل دسترسی به مراکز نظامی و انتظامی، محصوریت، دسترسی به مراکز امدادی، دسترسی به فضاهای سبز و باز، عرض معابر، وضعیت ترافیکی معابر، ارتفاع طبقاتی ابنیه جداره معابر، کیفیت ابنیه جداره و نوع کاربری‌های جداره با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی معکوس (IHWP)  و تکنیک‌های نرم‌افزار GIS از منظر آسیب‌پذیری در برابر بحران تحلیل شدند. در مرحله بعد معابر با آسیب‌پذیری پایین و دسترسی مناسب به مراکز حیاتی مدیریت بحران به‌عنوان شاکله اصلی شبکه ایمن انتخاب شدند و با اتخاذ برخی اقدامات ساختار شبکه‌ای و به‌هم‌پیوسته آن هم مهیا شد. در پایان با هدف حفظ ایمنی و تاب‌آوری این شبکه در بلندمدت برخی ضوابط تدوین شد که صرفاً در معابر شبکه ایمن لازم‌الاجرا هستند.



 

کلیدواژه‌ها


بی‌طرفان، مهدی و فرزام‌ شاد، مصطفی. (1392).معماری همساز با دفاع غیرعامل با واکاوی در سبک‌های معماری جهان، تهران: بوستان حمید
ثامنی، امیر و پورجوهری، امیرحسین(1391).
ضرورت‌ها و الزامات ایجاد شبکه امن شهری در کلان‌شهر تهران به منظور کاهش آسیب‌پذیری در مواقع بحران، کنفرانس ملی زلزله و آسیب‌های اماکن و شریانهای حیاتی، خرداد، تهران، ایران.
حبیبی، کیومرث. شیعه، اسماعیل و ترابی، کمال. (1388) نقش برنامه‌ریزی کالبدی در کاهش آسیب‌پذیری شهرها در برابر خطرات زلزله. فصلنامه معماری و شهرسازی آرمان‌شهر،3. 23-31.
ربیعی، علی و سادات حسینی، سمیرا. (1396). مدیریت بحران مفاهیم، الگوها و شیوه‌های برنامه‌ریزی در بحرانهای طبیعی، تهران: تیسا.
شیعه، اسماعیل. حبیبی، کیومرث و ترابی، کمال. (1389). بررسی آسیب‌پذیری شهرها در برابر زلزله با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی معکوس (IHWP) و GIS-مطالعه موردی منطقه 6 تهران. چهارمین کنگره بین‌المللی جغرافی‌دانان جهان اسلام، 25-27 فروردین، زاهدان، ایران.
عبداللهی، مجید. (1391). مدیریت بحران زلرله و سیل در نواحی شهری، تهران: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور.
محمدی ده‌چشمه، مصطفی. (1392) .ایمنی و پدافند غیرعامل شهری، اهواز، انتشارات دانشگاه شهید چمران اهواز.
Bhavathrathan,B.K and Patil.G.,(2017). Algorithm to Compute Urban Road Network Resilience, Transportation Research Recor, 2672(48) , 104–115
Campanella, T. J. (2006). Urban resilience and the recovery of New Orleans, Journal of the American Planning Association, 72(2),141-146
Cutter, S. L., & Director, H. (2008). A framework for measuring coastal hazard resilience in New Jersey communities. White Paper for the Urban Coast Institute.New Jersey depertment of Environment protection, 8(2), 259-266.
Davis, I., & Izadkhah, Y. O.(2006). Building resilient urban communities.Open House International, 31(1), 11-21
Godschalk, D. R. (2003). Urban hazard mitigation: creating resilient cities.Natural hazards review, 4(3), 136-143
Krellenberg,Kerstin,,Florian,KochSigrunKabisch.(2017).Urban sustainability transformations in lights of resource efficiency and resilient city concepts, Helmholtz Centre for Environmental Research – UFZ, Department of Urban and Environmental Sociology, Permoser Str.
Pathman, K.(2010) Urban change and transportation vulnerability to earthquakes: The case of metro vancouver, The Requirements For The Degree Of Master Of Science In Planning, The University Of British Columbia, Canada.
Tang, A & Wen, A.(2009) An intelligent simulation system for earthquake disaster assessmen., Computers & Geosciences.(35). 871– 879