مدیریت بحران

مدیریت بحران

فراتحلیل علل بروز ریسک ایمنی و محیط‌زیست در صنایع پتروشیمی و ارائه راهکار مدیریت منابع انسانی HSE به منظور تعدیل ریسک‌های بالقوه

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
سمانه رحیمی 1
غلامرضا نبی بیدهندی 2
حسن هویدی 3
محمدجواد امیری 3
1 دانشجوی دکترای محیط‌زیست-برنامه‌ریزی، دانشکده پردیس البرز، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد، گروه مهندسی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشیار، گروه برنامه‌ریزی محیط‌زیست، دانشکده محیط‌زیست، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
پژوهش حاضر باهدف ارائه الگوی مدیریت ریسک ایمنی و محیط‌زیست در صنایع پتروشیمی (مطالعه موردی: منطقه ویژه اقتصادی عسلویه) به‌واسطه فراتحلیل علل بروز ریسک ایمنی و محیط‌زیست در صنایع پتروشیمی و ارائه راهکار مدیریت منابع انسانی HSE به منظور تعدیل ریسک‌های بالقوه طراحی‌شده است. این پژوهش با مدنظر قرار دادن این سؤال که علل زیربنایی بروز ریسک ایمنی و محیط‌زیست در صنایع پتروشیمی چه هستند؟ فرضیه پژوهشی بین مدیریت HSE منابع انسانی و بروز ریسک ایمنی و محیط‌زیست صنایع پتروشیمی رابطه معنی‌دار وجود دارد را مورد آزمون قرار می‌دهد. روش تحقیق پژوهش حاضر کمی از نوع میدانی است. ابزار جمع‌آوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته که با استفاده از روایی محتوایی و نظرات متخصصان و پایایی آن با آماره آلفای کرونباخ در حدود 7/0 تأیید شد، است. جامعه آماری در این پژوهش کارشناسان بهداشت، مأموران آتش‌نشانی، افسران ایمنی، سرپرست ایمنی، اپراتور اتاق کنترل، کارشناسان فرهنگ‌ساز ایمنی و محیط‌زیست شاغل در شرکت‌های پتروشیمی در حدود 420 نفر می‌باشند. روش نمونه‌گیری در این پژوهش طبقه‌بندی تصادفی ساده است. حجم نمونه آماری در این پژوهش با استفاده از فرمول کوکران 200 نفر به‌دست‌آمده است. ابزار تجزیه‌وتحلیل در این پژوهش نرم‌افزار اس‌پی‌اس‌اس ، لیزرل  و تاپسیس فازی  بوده است. نتایج تحلیل نشان داد ریسک حریق و سقوط از ارتفاع اولویت اول و دوم را در ارزیابی ریسک ایمنی و آلودگی هوا و آلودگی خاک اولویت اول و دوم را در ارزیابی ریسک‌های محیط‌زیستی دارند. همچنین نتایج مربوط به مدل معادلات ساختاری نشان داد عامل خطای انسانی با 99 درصد اطمینان تأثیر معنی‌داری در بروز سطح ریسک‌های ایمنی و محیط‌زیست صنایع پتروشیمی دارند. لذا به‌منظور مدیریت ریسک ایمنی و محیط‌زیست صنایع پتروشیمی می‌بایستی مدیریت HSE منابع انسانی را از طریق اصلاح شرایط ناایمن، جلوگیری از بروز اعمال ناایمن، نظارت ایمن مسئولین HSE و مدیریت ایمن منابع انسانی اعمال نمود.
کلیدواژه‌ها
مدیریت ریسک
ایمنی
محیط‌زیست و صنایع پتروشیمی
موضوعات

عنوان مقاله English

Analyzing the Causes of Safety and Environmental Risks in Petrochemical Industries and Providing Human Resources Management Solutions to Adjust Potential Risks

نویسندگان English

Samaneh Rahimi 1
Gholamreza Nabibidhandi 2
Hassan Hoveidi 3
Mohammad Javad Amiri 3
1 PhD. Student of Environmen-Planning, Alborz Campus Faculty, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Prof., Dept. of Environmental Engineering, Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Assoc. Prof., Dept. of Environmental Planning, Faculty of Environment, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The present study aims to present a safety and environmental risk management model in petrochemical industries(case study:Assaluyeh Special Economic Zone) by meta-analyzing the causes of safety and environmental risks in petrochemical industries and providing a human resources management (HSE) strategy to mitigate potential risks.This study examines the question of what are the underlying causes of safety and environmental risks in petrochemical industries? The research hypothesis is that there is a significant relationship between human resources HSE management and the occurrence of safety and environmental risks in petrochemical industries.The research method of the present study is a quantitative field study. The data collection tool is a researcher-made questionnaire that was confirmed using content validity and expert opinions and its reliability with a Cronbach's alpha statistic of about 0.7.The statistical population in this study is health experts, fire fighters, safety officers, safety supervisors, control room operators, safety and environmental culture experts working in petrochemical companies, about 420 people. The sampling method in this study is simple random classification.The statistical sample size in this study was 200 people using the Cochran formula.The analysis tools in this study were SPSS,LISREL and TOPSIS Fuzzy software.The analysis results showed that fire risk and falling from a height have the first and second priority in assessing safety risks, and air pollution and soil pollution have the first and second priority in assessing environmental risks. Also, the results of the structural equation model showed that the human error factor has a significant effect on the level of safety and environmental risks in petrochemical industries with%99 confidence. Therefore in order to manage the safety and environmental risks of petrochemical industries, HSE management of human resources should be implemented through the correction of unsafe conditions, prevention of unsafe practices,safe supervision of HSE officials, and safe management of human resources.

کلیدواژه‌ها English

Risk Management
Safety
Environment And Petrochemical Industries
  1. Chruzikm K. (2019). Risk management in Crisiss. Journal of KONBiN, 49(4), Pp: 245-264. DOI 10.2478/jok-2019-0085

2- تقوی فرد، محمدتقی، مهرداد خداوردیان و ایمان رئیسی وانانی. (1401). مدل مدیریت ریسک مبتنی بر مدیریت دانش مطالعه موردی: شرکت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات عضو سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور.  مجله مدیریت بحران، 11(2)، صص: 1-25.

3- کرمی، شاهو، غلامرضا نبی‌بیدهندی، ح.ر. جعفری، حسن هویدی و امیر هدایتی. (1398). ارزیابی ریسک مواجهه با مواد شیمیایی با استفاده از روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره مطالعه موردی: پتروشیمی اراک. فصلنامه سلامت و محیط‌زیست، 7(2)، صص: 229-238.

  1. Huang, Y. T., D. J. Lowe, G. J. Churchman, L. A.Schipper, N. J. Rawlence and A. Cooper. (2016). Carbon Storage and DNA Adsorption in Allophanic Soils and Paleosols. Springer International Publishing Switzerland.
  2. Chruzikm K. (2019). Risk management in Crisiss. Journal of KONBiN, 49(4), Pp: 245-264. DOI 10.2478/jok-2019-0085
  3. Yang, J.Feng., P.C.Wang, X.Y. Liu, M.C. Bian, Liang-Chao Chen, Si-Yun Lv, Jin-Fu Tao, Guan-Yu Suo, Shen-Qing Xuan, Ru Li, Jian-Wen Zhang, Chi-Min Shu, Zhan Dou. (2023). Analysis on causes of chemical industry accident from 2015 to 2020 in Chinese mainland: A complex network theory approach. Journal of Loss Prevention in the Process Industries,83(105061).
  4. Ebrahimi, H. R., Saeidi rezvani, N. & Maani manjili, A. (2016). Investigating the development of design principles of playground areas for children by focusing on age group (5-12) (case study: Rasht). journal of Bagh-e-Nazar, 8(19), Pp:49-60.

8- ساجدیان، علی‌اصغر، علی کریمی. محسن صادقی‌یارندی و وحید احمدی‌مشیران. (1399). ارزیابی ریسک بهداشتی مواجهه با بخارات آکریلونیتریل در یک صنعت پتروشیمی به روش سازمان حفاظت محیط‌زیست آمریکا. مجله مهندسی بهداشت حرفه‌ای دانشگاه علوم پزشکی همدان، 7(3)، صص: 9-17.

  1. Kassrm, M. (2022). Risk Management Assessment in Oil and Gas Construction Projects Using Structural Equation Modeling (PLS-SEM). Gases; 2(2), Pp: 33-60.
  2. Mizrak, K. (2024). Crisis Management and Risk Mitigation: Strategies for Effective Response and Resilience. In book: Trends, Challenges, and Practices in Contemporary Strategic Management (pp.254-278). DOI:10.4018/979-8-3693-1155-4.ch013

11- جانعلی زاده قزوینی، مهدی، کفاش پور، آذر، رحیم‌پور، امیر و سامانیان، مصیب. (1400). رتبه‌بندی مؤلفه‌های مدیریت منابع انسانی سبز مؤثر بر عملکرد محیطی شهرداری مشهد (رویکرد تحلیل سلسله مراتبی). مجله خط‌مشی‌گذاری عمومی در مدیریت (رسالت مدیریت دولتی)، 12(41)، صص: 163-177.

12- برزیگر، جهاد و محمد جلیلی. (1402). ارزیابی ریسک‌های مختلف صنایع پتروشیمی ایران. فصلنامه علمی پژوهشی دانش سرمایه‌گذاری، 12(3)، صص: 335-354.

13- ابطحی، سید احسان، رضا کلهر و داوود صداقت شایگان. (1401). ارزیابی و مدیریت ریسک زیرساخت‌های نفت و گاز استان‌های مرزی با هدف کاهش اثرات تهدید.  نشریه علمی فرآیند نو، 17(79)، صص: 70-90. Doi:  10.22034/FARAYANDNO.2022.556111.187

14- نظام‌الدینی، زینب السادات، آلا فتاحی و امیرحسین صادقی رونیزی. (1400). ارزیابی ریسک پروژه تعمیرات در صنعت پتروشیمی به روش FMEA: یک مطالعه موردی در صنایع پتروشیمی جنوب غرب ایران. کنفرانس بین‌المللی مدیریت و صنعت. SID. https://sid.ir/paper/901661/fa

15- قائدشرف، زهره و جباری، موسی. (1399). شناسایی خطرات و ارائه برنامه مدیریت ریسک‌های HSE در واحد اوره مجتمع پتروشیمی شیراز با استفاده از روش Bow Tie و SWOT-ANP. بهداشت و ایمنی کار، 10(1)، صص: 46-57.  http://jhsw.tums.ac.ir/article-۱-۶۲۵۱-fa.html

16- کاظمی، مهدی علی، رضا احتشام راثی و مسعود علی حسینی. (1399). ارزیابی عوامل ریسک انسانی در پروژه‌های نفت و گاز: مطالعه موردی شرکت نفت و گاز پارس. پژوهش‌های سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی انرژی، 5(18)، صص:39-66. https://sid.ir/paper/372305/fa

17- قرایی آشتیانی، محمدرضا و محسن ادبی فیروزجائی. (1403). بررسی گزینه‌های طراحی و پیاده‌سازی تغییر در بخش سلامت (موردمطالعه: بیمارستان شهید دکتر چمران. مجله مدیریت بحران، 13(1)، صص: 1-21.

18- جوهری، زهرا، مهرداد چراغی و سهیل سبحان اردکانی. (1397). ارزیابی ریسک زیست‌محیطی شرکت پتروشیمی ایلام با استفاده از روش‌های TOPSIS و ANP در سال 1395. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی ایلام، 26(5)، صص: 79-88.

19- بهرامی، سجاد. احد ستوده، ناصر جمشیدی، محمدرضا علمی. (1397). ارزیابی ریسک‌های محیط زیستی مجتمع پتروشیمی کرمانشاه با روش FMEA. مجله علوم محیطی، 16(3)، صص: 1-24.

20- خدابنده لو، اسلام‌علی، امیرهومن حمصی، اکرم‌الملوک لاهیجانیان، امیرحسام حسنی و علی محمدی, علی . (1404). شناسایی، آنالیز و رتبه‌بندی ریسک‌های موجود در حوادث شغلی آتش‌نشانان با استفاده از روش JSA  و ANP . مجله مدیریت بحران، 14(1)، صص: 53-75.

  1. Waqar, A. I. Othman, N. Shafiq and M. Mansoor. (2024). Evaluating the critical safety factors causing accidents in downstream oil and gas construction projects in Malaysia. Ain Shams Engineering Journal, 15(1), Pp: 1-15. https://doi.org/10.1016/j.asej.2023.102300
  2. Tang, B., J. Chang-Jing, Y. A. Zheng, Kang-Ning Liu, A. Yi-Fei Ma, J.Yu Chen. (2024). Risk assessment of oil and gas investment environment in countries along the Belt and Road Initiative. Petroleum Science, 24(2), Pp: 1429-1443. https://doi.org/10.1016/j.petsci.2023.10.009

23 Marbini, A., J. Asu, K. Hafeez and  P. Khoshnevis. (2024). DEA-driven risk management framework for oil supply chains. Socio-Economic Planning Sciences, 95, Pp:1-14. https://doi.org/10.1016/j.seps.2024.101996.

  1. Wu,X. H. Huang , J. Xie, M.Lu, S.H. Wang, W. Li, Y. Huang, W. Yu and X. Sun. (2023). A novel dynamic risk assessment method for the petrochemical industry using bow-tie analysis and Bayesian network analysis method based on the methodological framework of ARAMIS project. Journal of Reliability Engineering & System Safety, 237, Pp:
  2. Oliveira, R. and L. H.Huatuco. (2023). Integrated risk management performance and manufacturing capabilities in the energy sector. Journal of Business Research, 104(1), pp. 541-551.
  3. Kassrm, M. (2022). Risk Management Assessment in Oil and Gas Construction Projects Using Structural Equation Modeling (PLS-SEM). Gases; 2(2), Pp: 33-60. https://doi.org/10.3390/gases2020003
  4. Musina, D.R., A. V. Yangirov, V. V. Biryukova, Z. A. Gareeva and S. I. Nasyrova. (2020). Improving the Risk Management System in Oil Production. International science and technology conference "EarthScience".
  5. Aljohani, M. and J. Skilling. (2018). Process safety and risk management in the petrochemical industry: A cultural perspective. SYMPOSIUM SERIES, 163, Pp: 1-4.
  6. Rodina, L. and T. Sinyavets. (2017). Risk Management of Petrochemical Industry Enterprises. Machines. Technologies. Materials, 11(9), Pp: 450-452.
  7. Mechhoud, E., M. Rouainia and M. Rodriguez. (2016). A new tool for risk analysis and assessment in petrochemical plants. AEJ - Alexandria Engineering Journal, 55(3), Pp: 1-13.
  8. Ouache, R. and A. J. Adham. (2016). Reliability of Risk Assessment in Petrochemical Industries. International Journal of Industrial Management, ISSN (Print): 2289-9286; Pp: 1-12.

32- خبرنامه الکترونیکی سازمان منطقه ویژه انرژی پارس. (1398). چشم‌انداز منطقه ویژه پارس شکـوفایى اقتـصادى مبتنى بر تولیــد و اشــتغال اســت. بامداد پارس، 1(1)، صص: 1-10.

33- انصاری، امیر مسعود و امیر منصور انصاری. (1401). بررسی و ارزیابی ریسک‌های ایمنی و زیست‌محیطی پتروشیمی سبلان عسلویه با تکنیک FMEA. فصلنامه رهیافتی در مدیریت نفت و گاز، 3(3)، صص: 1-9.

34- مشروفه، عبدالرضا، محمدعلی بلبلی، علی پورباندری، حسن شروفه و سعید کریمی. (1401). تجزیه‌وتحلیل علل ریشه‌ای حوادث ناشی از کار منجر به فوت در یک پالایشگاه گازی با استفاده از روش Tripod-Beta. فصلنامه علمی-تخصصی طب کار، 14(1)، صص: 40-56.

35- وزدانی، صغری، غلامرضا سبزقبایی، سولماز دشتی، میترا چراغی، رضا علیزاده، رضا و اعظم همتی. (1397). کاربرد مدل FMEA جهت ارزیابی ریسک‌های زیست‌محیطی، ایمنی و بهداشتی مخازن ذخیره‌سازی میعانات گازی شرکت پالایش گاز پارسیان در سال 1395. مجله دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان، 17(4)، 345-358. https://sid.ir/paper/71435/fa

  1. Yang, J.Feng., P.C.Wang, X.Y. Liu, M.C. Bian, Liang-Chao Chen, Si-Yun Lv, Jin-Fu Tao, Guan-Yu Suo, Shen-Qing Xuan, Ru Li, Jian-Wen Zhang, Chi-Min Shu, Zhan Dou. (2023). Analysis on causes of chemical industry accident from 2015 to 2020 in Chinese mainland: A complex network theory approach. Journal of Loss Prevention in the Process Industries, 83(105061).
  2. Reddy, K. and K. Yarrakula. (2016). Analysis of Accidents in Chemical Process Industries in the period 1998-2015. International Journal of ChemTech Research, 9(4), Pp: 177-192.
  3. Kiddam, K., M. Hurme and M. Hassimi. (2016). University of Technology, Plant Design, Department of Biotechnology and Chemical Technology.
مدیریت بحران
دوره 14، شماره 3 - شماره پیاپی 31
شماره پیا پی 31 پاییز 1404
تابستان 1404
صفحه 102-130

  • تاریخ دریافت 01 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 26 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 08 اردیبهشت 1404