مدیریت بحران

مدیریت بحران

استراتژی مدیریت اطلاع‌رسانی اخبار بحران‌های طبیعی در شبکه‌های اجتماعی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
شهلا مدینه اصفهانی 1
بیتا شاه منصوری 2
حسن درزیان رستمی 2
داود صفایی 2
1 دانشجوی دﮐﺘرا، گروه مدیریت رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار، گروه علوم ارتباطات و مدیریت رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
چکیده
با توجه به مصرف گسترده رسانه‌ای مردم از شبکه‌های اجتماعی مانند تلگرام و اینستاگرام، خلأ مدیریت مؤثر اطلاع‌رسانی اخبار بحران‌های طبیعی در این پلتفرم‌ها منجر به انتشار اخبار جعلی و شایعات شده است. این مسئله صحت و دقت اطلاعات در مواقع بحران را تحت تأثیر قرار داده و نیاز به استراتژی‌های کارآمد را برجسته می‌کند. هدف از این پژوهش، شناسایی مضامین خبری منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی و ارائه استراتژی‌های مناسب برای مدیریت اطلاع‌رسانی اخبار بحران‌های طبیعی به‌منظور کاهش انتشار اخبار جعلی و شایعات است. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام‌شده است. داده‌ها از پست‌های خبری پایگاه‌های رسمی در تلگرام و اینستاگرام در بازه زمانی فروردین ۱۴۰۰ تا شهریور ۱۴۰۳ جمع‌آوری‌شده‌اند. با استفاده از فرآیند شش مرحله‌ای براون و کلارک و نمونه‌گیری هدفمند، مضامین کلیدی استخراج و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ۲۶ مضمون پایه و ۹ مضمون سازمان دهنده در سه مرحله زمانی (قبل، حین و پس از بحران) استخراج‌شده‌اند. در مرحله پیش از بحران، سه محور آگاهی‌بخشی، رصد و آموزش؛ در مرحله حین بحران، سه عملکرد اطلاع‌رسانی، همدلی و دروازه‌بانی اخبار؛ و در مرحله پس از بحران، سه کارکرد تحلیل، مطالبه‌گری اطلاعات و آرام‌سازی از طریق شبکه‌های اجتماعی (تلگرام و اینستاگرام) شناسایی شدند. روایی محتوایی با ضریب CVI، معادل 0.87 و بهره‌گیری از روش هولستی با شاخص 95% حاکی از برخورداری روایی و پایایی بالا در پژوهش حاضر دارد. استراتژی رسانه‌ای مورد بررسی در این پژوهش در مواجهه با بحران‌های طبیعی در شبکه‌های اجتماعی غیرفعال ارزیابی‌شده است. همچنین، نقش دروازه‌بانی خبر در این فضا کمتر اعمال‌شده که این امر بر صحت و دقت اخبار تأثیر منفی گذاشته است. به‌طورکلی، حجم و جامعیت خبری در شبکه‌های اجتماعی نیاز به برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، تأمین نیروی انسانی متخصص. رهبری، کنترل و نظارت مستمر دارد.
کلیدواژه‌ها
مدیریت اطلاع‌رسانی
بحران‌های طبیعی
شبکه‌های اجتماعی
اخبار
موضوعات

عنوان مقاله English

Strategy for Managing the Dissemination of Natural Disaster News on Social Media

نویسندگان English

SHahla Madine Esfahani 1
Bita Shahmansoori 2
Hasan Darziyan Rostami 2
Davood Safai 2
1 PhD. in Media Management, Dept. of Media Management, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
2 Assist. Prof., Dept. of Communication Sciences and Media Management, Central Tehran Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

The widespread use of social media platforms such as Telegram and Instagram has exacerbated the challenge of managing natural crisis news dissemination, resulting in the proliferation of fake news and rumors. This phenomenon undermines the accuracy and reliability of information during crises, underscoring the urgent need for effective strategies. This study aims to identify the thematic content of news shared on social media and propose strategies for managing natural crisis news dissemination to mitigate the spread of misinformation. Employing a qualitative approach with thematic analysis, data were collected from news posts on official Telegram and Instagram accounts from April 2021 to September 2024. Using Braun and Clarke’s six-stage process and purposive sampling, key themes were extracted and analyzed. The findings reveal 26 basic themes and 9 organizing themes across three temporal phases (pre-crisis, during-crisis, and post-crisis). In the pre-crisis phase, awareness-raising, monitoring, and education emerged as key focuses. During the crisis phase, information dissemination, empathy, and news gatekeeping were identified as primary functions. In the post-crisis phase, analysis, information advocacy, and calming through social media were noted. Content validity was established with a Content Validity Index (CVI) of 0.87, and reliability was confirmed using Holsti’s method with a 95% index, indicating robust validity and reliability. The evaluated media strategy was found to be ineffective in addressing natural crises on social media, with limited application of news gatekeeping, negatively impacting information accuracy. Overall, the volume and comprehensiveness of social media news require strategic planning, organization, specialized human resources, leadership, and continuous monitoring and control.

کلیدواژه‌ها English

Information Management
Natural Disasters
Social Media
News

  1. 1- کاستلز، مانوئل. (1384/2005). عصر اطلاعات، اقتصاد، جامعه و فرهنگ: ظهور جامعه شبکه‌ای (احد علیقلیان و افشین خاکباز، مترجمان). تهران، ایران: انتشارات طرح نو.

    1. Castells, M. (2021). The network society revisited: Power, communication, and social change. Polity Press. https://doi.org/10.1002/9781444398458
    2. Wallace, R. A., & Wolf, A. (1995). Contemporary sociological theory: Continuing the classical tradition (4th ed.). Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice Hall.

    4- ویندال، س. (1367/1988). مفاهیم و کاربردهای ارتباطات (علیرضا دهقان، مترجم). تهران، ایران: انتشارات دفتر مطالعات و برنامه‌ریزی رسانه‌ها.

    5- بابایی، محمود. (1390/2011). فضای سایبر و الگوهای گفتمانی: نقش ساختارها و سازوکارهای اینترنت در شکل‌گیری الگوهای تعامل گفتمانی فضای سایبر ایران (پایان‌نامه دکتری). دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

    1. Gurr, T. R. (1970). Why men rebel. Princeton University Press. https://doi.org/10.1515/9781400870899

    7- کاوسی، اسماعیل، (1400 /2021)، مدیریت بحران و ارتباطات. تهران، ایران: انتشارات دانشگاه تهران.

    8- توکلی، محمد، (1387/2008) مدیریت بحران و نقش ارتباطات. تهران، ایران: انتشارات سپهر.

    1. McCombs, M., Shaw, D. L., & Weaver, D. (2014). New directions in agenda-setting theory and research. New York, NY: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315772295

    10- صلواتیان، سیاوش و مهربان، فاطمه. (1395/2016). کارکرد رسانه‌های اجتماعی در مدیریت بحران زلزله احتمالی شهر تهران. فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، 6(1)، 13-25. https://civilica.com/doc/541531

    11- رشیدی، احتشام؛ نوری، مهدی؛ نکوئی، محمدعلی. (1393/2014). شناسایی کارکردهای رسانه‌های جمعی در مدیریت بحران‌های طبیعی بر اساس فرایند تحلیل شبکه‌ای. مدیریت بحران، 3(2)، 24-15.

    12- طاهریان، مریم؛ ابوحمزه، احمد؛ گیاه‌پور، هادی. (1395/2016). استراتژی‌های رسانه‌ای و نقش مدیران رسانه در مدیریت بحران. کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد، حقوق و علوم انسانی، شیراز https://civilica.com/doc/663102

    13- قنبری، سعید و آزاددوست، مصطفی. (1396/2017). کارکردها و رویکردهای رسانه در مدیریت بحران. فصلنامه مدیریت رسانه، (31)

     56-45.

    14- احراری، ابراهیم. (1388/2009). راهبردهای رسانه‌ای برای پیشگیری از بحران. ویژه‌نامه رسانه و بحران، فصلنامه پژوهش و سنجش، (43-42)، 40-25.

    15- صلواتیان، سیاوش. (1388/2009). طراحی مدل مفهومی نقش رسانه‌ها در مدیریت مرحله پیش از بحران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.

    16- اربطانی، روشندل. (1387/2008). نقش مدیریت رسانه در تحول بحران از تهدید به فرصت، فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، (55)، 67-82.

    17- افتخاری، اصغر. (1387/2008). مدیریت رسانه‌ای بحران، فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی. (15),53-31، www.sid.ir

    1. باباپیرعلی، سمیه. (1396/2017). نقش رهبران فکری در مدیریت محتوای شبکه‌های اجتماعی مجازی نشریه مدیریت رسانه، (31-30) 90-77.

    19- مهربان، فاطمه و صلواتیان، سیاوش. (1396/2017). نقش رسانه‌های اجتماعی در مدیریت بحران بلایای طبیعی: مطالعه موردی زلزله و سونامی سال 2011 ژاپن فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، 6، (1) 45-58.

    20- فرهنگ، سجاد (1404/2025). ارائه الگوی بهبود مدیریت بحران با تأکید بر نقش رسانه‌های اجتماعی، فصلنامه مدیریت بحران، 14، (1) 14.

    21- تاجیک، فاطمه و همکاران (1403/2024). تحلیل مقایسه‌ای نقش تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی در مدیریت بحران (سیل)، فصلنامه مدیریت بحران،13، (2) 23.

    22- میرزایی، محمدمهدی و اخوان، پیمان. (1402/2023). توسعه مدلی برای مدیریت دانش در شرایط بحران، فصلنامه مدیریت بحران،12، (1) 18.

    1. Grabber, D., & Colleagues. (2015). The real-time power of Twitter: Crisis management and leadership in an age of social media. Business Horizons, 58(2), 163-172. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2014.10.006
    2. Anonymous. (2012). The real-time power of Twitter: Crisis management and leadership in an age of social media. In Entering a new domain: A study of "crisis management" and "crisis communication" within organizations. Public Relations Review, 38(2), 270-279. https://doi.org/10.1016/j.pubrev.2011.11.009
    3. Sayoulek, M. A., & Colleagues. (2016). The role of social media in crisis communication and crisis management. International Journal of Research in Business and Social Science, 5(3), 111-120. https://doi.org/10.20525/ijrbs.v5i3.614
    4. Strand, I. (2011). Effective use of social media in crisis management: Recommendations for Norwegian organizations (Unpublished master’s thesis). University of Leeds, Leeds, UK.
    5. Landau, D. A. (2011). How social media is changing crisis communication: A historical analysis (Unpublished master’s thesis). Fairleigh Dickinson University, New Jersey, NJ.
    6. Ladd, A., & Lewis, G. (2012). The role of social media in crisis communication (Unpublished master’s thesis). Clark University, Worcester, MA.

    29.Vetrivel, S. C., Sabareeshwari, V., & Sowmiya, K. C. (2025). Artificial Intelligence in Communications. In Convergence of Antenna Technologies, Electronics, and AI (209–238). IGI Global.

مدیریت بحران
دوره 14، شماره 3 - شماره پیاپی 31
شماره پیا پی 31 پاییز 1404
تابستان 1404
صفحه 81-101

  • تاریخ دریافت 18 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 18 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 25 تیر 1404