مدیریت بحران

مدیریت بحران

تحلیل ساختاری کلان روندهای مؤثر در مدیریت زیرساخت‌های حیاتی ج.ا.ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
سعید مددی 1
حسین ناظری 2
ذکریا کاظم پور 3
1 کارشناسی‌ارشد سیستم اطلاعاتی مکانی (GIS)، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار، مهندسی عمران، عضو هیئت‌علمی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران
3 استادیار، آینده‌پژوهی، پژوهشکده سرمایه اجتماعی، دانشگاه فرماندهی و ستاد آجا، تهران، ایران
چکیده
زیرساخت‌های حیاتی به‌عنوان قلب تپنده جامعه، پایه‌های اساسی زندگی مردم را شکل می‌دهند و مدیریت بهینه آنها پایداری و تاب‌آوری خدمات اساسی را در حکمرانی کشورها تضمین می‌کند. در بین عوامل تأثیرگذار بر عملکرد زیرساخت‌های حیاتی، کلان‌روندها از جایگاه ویژه‌ای برخوردار هستند. کلان‌روندها، گرایش‌هایی در مقیاس بزرگ و دگرگون‌کننده هستند که پتانسیل ایجاد تغییرات بنیادین در سیستم را دارا می‌باشند. این پژوهش با هدف شناسایی کلان‌روندهای مؤثر در مدیریت زیرساخت‌های حیاتی کشور و بررسی میزان اثرگذاری و اثرپذیری آنها بر یکدیگر شکل‌گرفته است. پژوهش حاضر در چارچوب اهداف ترسیمی، با روش-شناسی مرکب آینده‌پژوهی انجام‌شده است. در این راستا با انجام مطالعات اسنادی و پنل خبرگی، تعداد 22 متغیر از به‌عنوان کلان‌روندهای مؤثر در مدیریت زیرساخت‌های حیاتی کشور شناسایی و سپس با منطق تحلیل ساختاری، مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های تحلیل ماتریس اثرات متقاطع نشان می‌دهد که شش متغیر ازجمله متغیر «فرسودگی زیرساخت‌های حیاتی» در دسته-بندی بیشترین اثرگذاری و بیشترین اثرپذیری قرار دارند. این متغیرها، متغیرهای تقویت‌کننده نامیده می‌شوند که منجر به ناپایداری سیستم می‌شوند و می‌بایست در اولویت برنامه‌ریزی قرار گیرند. تعداد نه متغیر ازجمله متغیر «ساختاردهی و تدوین چشم‌انداز» در دسته‌بندی بیشترین اثرگذاری و کمترین اثرپذیری قرار گرفتند. این متغیرها، جزء متغیرهای محیطی و تعیین-کننده محسوب می‌شوند و می‌توانند در بهبود وضعیت سیستم، نقش محوری ایفا نمایند. چهار متغیر نیز در دسته‌بندی اثرگذاری و اثرپذیری تقریباً برابر قرار گرفتند و دارای اولویت کمتری نسبت به سایر عوامل شناسایی‌شده می‌باشند. در نهایت تعداد سه متغیر در دسته متغیرهایی قرار گرفتند که دارای اثرپذیری بیشتری نسبت به اثرگذاری می‌باشند و میزان اثرپذیری آنها به سایر عوامل وابسته است. بررسی الگوی پراکنش کلی متغیرها نیز نشان می‌دهد که وضعیت کلی زیرساخت‌های حیاتی به سمت ناپایداری میل می‌کند و نیاز است که توجهات بیشتری به این موضوع معطوف و اقدامات پیشگیرانه‌ای در دستور کار متولیان ذی‌ربط قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
زیرساختهای حیاتی
تحلیل ساختاری
کلانروند
تحلیل اثرات متقابل
موضوعات

عنوان مقاله English

Structural Analysis of Iran's Macro-Trends in the Management of Critical Infrastructures

نویسندگان English

Saeed Madadi 1
Hosain Nazery 2
Zakaria Kazempour 3
1 M.Sc. in Geographic Information System (GIS), Faculty of Geography, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Assist. Prof., Civil Engineer, Ministry of Science, Research and Technology (MSRT), Tehran, Iran.
3 Assist. Prof., Futurology, Social Capital Research Institute, Commandery University and AJA Headquarters, Tehran, Iran.
چکیده English

As the beating heart of society, critical infrastructures form the basis of people's lives, and their optimal management guarantees the stability and resilience of basic services in the governance of countries. Macrotrends have a special place among the factors influencing the performance of critical infrastructures. This research was carried out with the aim of identifying the effective macro trends in the management of the country's critical infrastructures. It was carried out with the mixed methodology of future research. In this regard, by conducting documentary studies and using experts, 22 variables were identified as effective Macrotrends in the management of the country's critical infrastructures and then analyzed with the logic of the cross-impact matrix. The findings of cross-impact matrix analysis show that six variables, including the variable "wear and tear of critical infrastructure" are in the category of the most effective and the most effective. These variables are called stimulating and reinforcing variables that lead to system instability and should be prioritized in planning. The numbers of nine variables, including the variable "structuring and editing the landscape" were classified as the most effective and the least effective. These variables are part of the environmental and determining variables and can play a pivotal role in improving the system. Four variables were placed in the category of influence and effectiveness almost equally and have lower priority than other identified factors. Finally, the numbers of three variables were included in the category of variables that have more effectiveness than influence and their effectiveness depend on other factors. Examining the general distribution pattern of the variables shows that the general condition of critical infrastructure tends to be neglected and there is a need to pay more attention to this issue and put more effective and preventive measures on the agenda of the relevant trustees.

کلیدواژه‌ها English

Critical Infrastructure
Structural Analysis
Macro-Trends
Cross Impact Analysis

  1. 1- حسینعلی بیکی، غلامرضا؛ اکبرپور نیک قلب رشتی، عباس؛ حسینی، سید عظیم و عباسیان جهرمی، حمیدرضا، (1401)، ارزیابی و اعتبارسنجی شاخص‌های تعیین‌کننده میزان حیاتی بودن و اهمیت زیرساخت‌ها به روش بهترین- بدترین (BWM)، جغرافیا و مطالعات محیطی، 11(42)، 106-121.

    2- میریوسفی، سید محسن؛ غفارپور، رضا، (1399)، راهبردهای نوین حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، مجله پدافند غیرعامل، 3 (43)، 1-14.

    3- پورشاسب، عبدالعلی؛ نظری‌نژاد، احمدعلی، (1399)، تدابیر و راهکارهای پدافند غیرعامل در حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی ج.ا.ایران، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، 82، 289-312.

    4- عراقی‌زاده، مجتبی؛ کاملی، بهروز، (1401)، ترسیم قلمرو خوشه‌بندی پژوهش‌های بین‌المللی در حوزه حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی بر اساس تحلیل هم واژگانی مقالات نمایه شده در پایگاه Web of Science ، مدیریت بحران، 11(2)، 18-1.

    5- زبردست، اسفندیار؛ قشلاق‌پور، سهیل، (1402)، ارزیابی تاب‌آوری زیرساخت‌های حمل‌ونقل در کلان‌شهر تهران مطالعه موردی: محلات نواحی دو (منطقه 9)، چهار (منطقه 6) و پنج (منطقه 1)، نشریه مدیریت بحران، 12(2)، 191-215.

    1. Brian R. McDonald, 2017, "Critical Infrastructure Protection: A Comprehensive Review", Computers & Security.

    7- نظام عملیاتی پدافند سایبری کشور، (1400)، سازمان پدافند غیرعامل کشور، قرارگاه پدافند سایبری.

    8- سند راهبردی پدافند غیرعامل ج.ا.ایران، (1391)، سازمان پدافند غیرعامل کشور، قرارگاه پدافند سایبری.

    9- وندبل، (1398)، مبانی آینده‌پژوهی (تاریخچه، اهداف و دانش)، مترجمین: تقوی، مصطفی؛ محقق، محسن، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی.

    1. Kishita Y. (2021), Foresight and Road mapping Methodology: Trends and Outlook. Foresight and STI Governance, 5(2), 5–11. DOI: 10.17323/2500-2597.2021.2.5.11.

    11- قدیری، روح‌الله؛ ناظمی، امیر؛ شماعی، علی، (1394)، آینده‌نگاری فناوری هوافضا در ایران 1404، مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور.

    12- منزوی، مسعود، نظری‌زاده، فرهاد، (1389)، روندهای استراتژیک جهانی مؤثر بر دفاع و امنیت در افق زمانی 2007 تا 2036، مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی، مؤسسه آموزش و تحقیقات صنایع دفاعی، تهران.

    1. GFAR (The Global Forum on Agricultural Research), (2014), A Glossary of Terms commonly used in Futures Studies Full Version, Rome.

    14- پدرام، عبدالرحیم؛ احمدیان، مهدی، (1394)، آموزه‎ها و آزموده‎های آینده‎پژوهی، موسسه افق آینده‎پژوهی راهبردی.

    15- سالنامه امنیت ملی شماره 14، (1402)، مرکز مطالعات راهبردی.

    16- سمالی، محمد؛ ملاعلیزاده زواردهی، صابر؛ محمودی‌راد، علی؛ قانع، سعید، (1401)، ارزیابی نقش مضامین زیرساخت‌های حیاتی صنعت در تقویت قابلیت‌های راهبردهای توسعه پایدار صنعت نفت و گاز، فصلنامه توسعه تکنولوژی صنعتی، 51، 33-53.

    17- عطایی، محمدحسن؛ عبدی، مونا؛ اسدی، فاطمه؛ نجفی، مرتضی، (1402)، ارزیابی تهدیدات علیه دارایی‌های کلیدی حوزه انرژی با رویکرد پدافند غیرعامل، نشریه مدیریت بحران، 12، 84-100.

    1. Frendo, Marie Lam; Davisson, Katherine, (2020), Infrastructure Future, Global Infrastructure Hub: https://www.gihub.org/futures.
    2. Michael, Harrington, (2023), Three global megatrends, Institutional Investing in Infrastructure: Three Global Megatrends: An Examination of What’s Driving Sustainable Infrastructure: https://www.act.is/media-centre.
    3. CIDOB, (2022), The World In 2023: Ten Issues That Will Shape the International Agenda, center in international relations based in Barcelona.

    21-Steve Kappenthuler, Stefan Seeger, (2019), Addressing global environmental megatrends by decoupling the causal chain through floating infrastructure, Futures, Volume 113, 102420, ISSN 0016-3287: https://doi.org/10.1016/j.futures.2019.04.007.

    22- کریمی‌ باصری، صادق؛ شهاب‌زاده، مرجان، (1401)، شناسایی پیشران‌های مؤثر بر مدیریت بحران در بافت مرکزی شهر شیراز با رویکرد پدافند غیرعامل، نشریه مدیریت بحران (ویژه‌نامه پدافند)، 127-148.

    23- مولایی، محمدمهدی؛ طالبیان، حامد، (1394)، آینده‌پژوهی مسائل ایران با روش تحلیل ساختاری، فصلنامه مجلس و راهبرد، 23، شماره 23(86).

    24- ربانی، طاها، (1391)، روش تحلیل ساختاری، ابزاری برای شناخت و تحلیل متغیرهای مؤثر بر آینده موضوعات شهری، نخستین همایش ملی آینده‌پژوهی، 269-259.

    1. Asan, seyda serdar, Umut asan, (2007), Qualitative cross-impact analysis with time consideration, Technological forecasting and social change, vol74.
    2. Godet, M. and P. Durance (2011). Strategic Foresight for Corporate and Regional Development, Dunod and Unesco.
    3. Johnson, G., Scholes, K., & Whittington, R. (2008). Exploring Corporate Strategy: Text and Cases (8th ed.). Pearson Education.
    4. Rizzi, Anderea, 2023, How the changing balance of power is shaking up the world, elpais:

    https://english.elpais.com/international/2023-11-13.

    1. Brussels, A.,(2023), The impact of demographic change – in a changing environment, EUROPEAN COMMISSION.

    30- UNIC: United Nations Information Centre, (2020), Some 68 per cent of world’s population will be city dwellers by 2050.

    1. Tony, Payan; Pamela, Lizette Cruz, (2022), “America’s Graying Future: Shifting Demographics and Implications for Immigration Reform”, Houston: Rice University’s Baker Institute for Public Policy.
    2. KPMG global tech report, (2023), global tech report 2023 Secure value by navigating uncertainty with confidence, KPMG International entities.
    3. UNPress, (2023), Highlighting Rise in Water Scarcity, Climate-Induced Disasters, Speakers at Global Conference Call for Transformational Change to Better Manage Aqua Resources, WATER CONFERENCE, 3RD & 4TH MEETINGS (AM & PM).
    4. Claire, Klobucista; Kali Robinson, 2023, Water Stress: A Global Problem That’s Getting Worse, Council Foreign Relations.

    35- کیان‌پور، رامین؛ طباطبایی، سید کمال‌الدین؛ هراتی، نسرین، (1394)، آینده‌پژوهی: اصول، مبانی و روش‌ها، فصلنامه علمی-پژوهشی آینده‌پژوهی، سال دوم، شماره 6، 31-50.

مدیریت بحران
دوره 14، شماره 2 - شماره پیاپی 30
شماره پیا پی 30 تابستان 1404
بهار 1404
صفحه 113-140

  • تاریخ دریافت 28 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 04 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 23 اسفند 1403