مدیریت بحران

مدیریت بحران

تاب‌آوری شهری در شهرهای ساحلی استان مازندران با تأکید بر نقش حمایت اجتماعی و سبک زندگی سلامت محور

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای جامعه‌شناسی اقتصاد و توسعه، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران
2 استادیار، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران
3 استادیار، گروه جامعه‌شناسی، واحد بابل، دانشگاه آزاد اسلامی، بابل، ایران
چکیده
این مقاله به بررسی و تبیین جامعه‌شناختی تاب‌آوری شهری در بین ساکنان شهرهای ساحلی استان مازندران می‌پردازد. تاب‌آوری را باید همه اقشار جامعه فرابگیرند تا بتوانند در موقعیت‌های سخت تاب‌آوری بالایی از خود نشان دهند. روش تحقیق، پیمایشی و جامعه آماری شامل افراد 15 ساله و بالاتر ساکن در شهرهای ساحلی استان مازندران بود. شیوه نمونه‌گیری، خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شد. ابتدا یک چهارچوب کامل از شهرهای استان تهیه شد. سپس شهرهای ساحلی استان از شرق تا منتهی‌الیه غرب استان مشخص شدند و در مرحله بعدی همه شهرهای ساحلی شماره‌گذاری شد و سپس پنج شهر ساحلی بابلسر، محمودآباد، نور، نوشهر و رامسر انتخاب شدند. حجم نمونه طبق فرمول کوکران 384 نفر بود. ابزار گردآوری داده‏‌ها، پرسشنامه استاندارد و محقق ساخته است. روش تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، ضریب همبستگی پیرسون، اسپیرمن، مقایسه میانگین‌ها، تحلیل مسیر و تحلیل رگرسیون بود. ابزار اندازه‌گیری از اعتبار صوری استفاده‌شده و از پایایی لازم برخوردار بود چراکه مقدار ضریب آلفای کرونباخ در همه متغیرها، بیشتر از مقدار 70/0 به دست آمد. یافته‌ها نشان داد در بین ابعاد تاب‌آوری، بعد اعتماد به غرایز فردی بیشترین میانگین 20/3 و بعد تصور شایستگی فردی کم‌ترین میانگین 07/3 را دارند. میانگین تاب‌آوری در حد متوسط و برابر با 14/3 است. نتایج آزمون همبستگی نشان داد رابطه معنادار مثبت و مستقیم بین تاب‌آوری شهری با میزان سبک زندگی سلامت‌محور و حمایت اجتماعی وجود دارد؛ یعنی هرچه میزان سبک زندگی سلامت‌محور و حمایت اجتماعی در بین ساکنان شهرهای ساحلی مازندران افزایش یابد، تاب‌آوری شهری بیشتر می‌شود. مقدار ضریب همبستگی چندگانه برابر با 484/0 است که نشان‌دهنده ضریب همبستگی پایینی است. ضریب تعیین نشان می‌دهد مجموعه‌ متغیرهای مستقل، 5/23 درصد از تغییرات متغیر وابسته تاب‌آوری شهری را تبیین می‌کنند. متغیر سبک زندگی سلامت‌محور و ابعاد آن اثر بیشتری بر تاب‌آوری شهری دارند. برای بالا بردن تاب‌آوری شهری، باید میزان سبک زندگی سلامت‌محور و همچنین حمایت اجتماعی را افزایش داد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Urban Resilience in the Coastal Cities of Mazandaran Province with an Emphasis on the Role of Social Support and Health-Oriented Lifestyle

نویسندگان English

Hadi Fereydouni Zarbi 1
Masoud Darabi 2
Manouchehr Pahlevan 3
1 PhD. Student in Sociology of Economics and Development, Babol Branch, Islamic Azad University, Babol, Iran.
2 Assist. Prof., Malek Ashtar University of Technology, Tehran, Iran.
3 Assist. Prof., Dept. of Sociology, Babol Branch, Islamic Azad University, Babol, Iran.
چکیده English

This article examines and explains the sociology of urban resilience among the residents of the coastal cities of Mazandaran province. Resilience should be learned by all sections of the society so that they can show high resilience in difficult situations. The research method, survey and statistical population include people aged 15 and older living in the coastal cities of Mazandaran province. The sampling method is a multi-stage cluster. First, a complete framework of the cities of the province was prepared. Then the coastal cities of the province were determined from the east to the far west of the province and in the next step all the coastal cities were numbered and then five coastal cities of Babolsar, Mahmudabad, Noor, Nowshahr and Ramsar were selected. According to Cochran's formula, the sample size is 384 people. The data collection tool is a standard and researcher-made questionnaire. The method of data analysis is Pearson, Spearman correlation coefficient, mean comparison, path analysis and regression analysis. The measurement tool used face validity and has the required reliability because the value of Cronbach's alpha coefficient in all variables was greater than 0.70. The findings showed that among the dimensions of resilience, trust in individual instincts has the highest average of 3.20 and the perception of individual competence has the lowest average of 3.07. The average resilience is average and equal to 3.14. The results of the correlation test showed that there is a significant positive and direct relationship between urban resilience and the amount of health-oriented lifestyle and social support. That is, the more the amount of health-oriented lifestyle and social support among the residents of the coastal cities of Mazandaran increases, the more urban resilience will increase. The value of the multiple correlation coefficients is equal to 0.484, which indicates a low correlation coefficient. The coefficient of determination shows that the set of independent variables explain 23.5% of the changes in the dependent variable of urban resilience. The health-oriented lifestyle variable and its dimensions have a greater effect on urban resilience. In order to increase urban resilience, it is necessary to increase and decrease the amount of health-oriented lifestyle as well as social support.

کلیدواژه‌ها English

Urban Resilience
Social Support
Health-Oriented Lifestyle
Mazandaran
  1. 1- عابدی جبلی، مریم، مهناز، احمدی، حسن، پیرزاد و فرشته، محلوجی (1398) تاب‌آوری اجتماعی، تهران، انتشارات فراگیران سینا.

    2- زارع، سمیه، علیپور، احمد، علی، اکبری، دهکردی، مهناز.(۱۳۹۸) مقایسه سطوح تاب‌آوری و سبک زندگی ارتقاء دهنده سلامت در افراد مبتلا به اختلالات عملکرد تیروئید با گروه سالم. عنوان نشریه. ۱۳۹۸; ۱۳ (۲): ۲۰-۳۲.

    3- حسین زاده، علی‌حسین، بوداقی، علی، موسوی‌مقدم، سیده سارا. (1401). بررسی جامعه‌شناختی میزان تاب‌آوری اجتماعی در بین سرپرستان خانوار شهر رامهرمز و برخی عوامل مرتبط با آن. پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، 11(3)، 139-160.

    4- حسین زاده دلیر، کریم، مهرداد، محمدیان، رؤیا، سرداری (1398) مروری بر مفهوم تاب‌آوری شهری، مطالعات طراحی شهری و پژوهش‌های شهری، سال دوم، تابستان 1398، شماره 3 (پیاپی 6)، صفحه 69-78.

    5- علی پناه، هرمان، حیدرآبادی، ابوالقاسم، عباسی اسفجیر، علی‌اصغر (1402) بررسی تأثیر سبک زندگی و سرمایه اجتماعی بر تاب‌آوری شهروندان کرمانشاهی در دوره بحران کرونا، مدیریت بحران، بهار و تابستان 1402، دوره 12، شماره 23، صفحه 78-94.

    6- حاتمی نژاد، حسین، پوراحمد، احمد، زبردست، کوشیار (1399) سنجش میزان تاب‌آوری اجتماعی در منطقه 9 کلان‌شهر تهران، مسکن و محیط روستا، سال 1399، دوره 39، شماره 171، صفحات 49-60.

    7- سام‌آرام، عزت‌الله، منصوری، سمانه (1396) تبیین و بررسی مفهوم تاب‌آوری اجتماعی و ارزیابی تحلیلی شاخص‌های اندازه‌گیری آن، برنامه‌ریزی رفاه و توسعه اجتماعی، پاییز 1396، دوره 8، شماره 32، صفحه 1 تا 31.

    8- حسینی، سید سعید (1400) مدیریت تاب‌آوری شهری در مواجهه با پاندمی کرونا (مطالعه موردی شهر اصفهان)، فصلنامه دانش انتظامی چهارمحال و بختیاری، شماره 33، بهار 1400، صفحه 99-122.

    9- رهنما، محمدرحیم؛ الهی چورن، محمدعلی (1402) ارزیابی ابعاد تاب‌آوری شهری در برابر سیلاب در شهرهای غرب استان مازندران، مخاطرات محیط طبیعی، زمستان 1402، دوره دوازدهم، شماره 38، صفحه 3 تا 22.

    10- وطن‌دوست، معصومه، باقریان، فاطمه، شکری، امید، وطن‌دوست، مریم. (1402). نقش واسطه‌ای تاب‌آوری و رفتارهای سلامت در رابطۀ هوش هیجانی و سازگاری اجتماعی، پژوهش‌های کاربردی روان‌شناختی، 14(4)، 239-262.

    11- دارابی، مسعود، حیدرآبادی، ابوالقاسم، اله‌پور، هادی (1401) بررسی و تبیین مؤلفه‌های شناختی و تأثیر آن بر تاب‌آوری اجتماعی شهروندان در شرایط بحران (موردمطالعه: شهر بیرجند)، مدیریت بحران، پاییز و زمستان 1401، دوره 11، شماره 22، صفحه 1-20.

    12- بختیاری رنانی، اعظم، صدر ارحامی، نفیسه (1401) مدل یابی ساختاری وابستگی به شبکه‌های اجتماعی دانش آموزان با عدم درگیری خانواده با توجه به نقش واسطه‌ای تاب‌آوری، نشریه ایرانی آموزش از دور، دوره 4، شماره 1.

    13- فاضلی کبریا، حامد، شفقت، ابوطالب، بهمنی، اکبر، کریمی، مینو. (1400). تأثیر سرمایه اجتماعی بر تاب‌آوری با تأکید بر نقش میانجی رفتار شهروندی سازمانی در بحران‌ها موردمطالعه: کارکنان جمعیت هلال‌احمر استان کرمانشاه. مدیریت بحران، 10(1)، 73-81.

    14- دانشوری‌نسب، عبدالحسین، مقصودی، سوده، صالحی، مریم. (1400). رابطه حمایت اجتماعی با تاب‌آوری اجتماعی زنان آسیب‌دیده از سیل (موردمطالعه: شهرستان دلگان)، مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، 19(2)، 7-50.

    15- حسینی، علی، یدالله نیا، هاجر، محمدی، منصوره، شکاری، سعید. (1399). تحلیل تاب‌آوری اجتماعی بر اساس شاخص‌های سرمایه اجتماعی در شهر تهران، فصلنامه شهر پایدار، 3(1)، 19-39.

    16- چاروسایی، اکبر، ایلانلو، مریم. (1399). بررسی و ارزیابی مؤلفه‌های تاب‌آوری شهری (منطقه موردمطالعه: شهر ماهشهر). مطالعات جغرافیایی نواحی ساحلی، 1(2)، 93-110.

    17- سواری، مسلم، عبدشاهی، عباس. (1398). واکاوی نقش سرمایه اجتماعی در بهبود تاب‌آوری خانوارهای روستایی در شرایط خشک‌سالی در شهرستان دیواندره. پژوهش‌های روستایی، 10(2)، 214-229.

    18- سبزه‌ای، محمدتقی، سلیمانی، عادل، یوسفی، نجم‌الدین (1398) بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر تاب‌آوری اجتماعی روستاییان در مخاطرات محیطی (با تأکید بر خشک‌سالی) مطالعه موردی: روستاهای دهستان بدر شهرستان روانسر در سال 1396، پژوهش‌های جامعه‌شناسی معاصر، بهار و تابستان 1398، دوره 8، شماره 14، صفحه 283 تا 310.

    19- سواری، غزاله (1395) رابطه حمایت اجتماعی و سبک‌های مقابله با تاب‌آوری در دانش آموزان عادی و معلول، نسیم تندرستی (سلامت خانواده)، زمستان 1395، دوره 5، شماره 3 (پیاپی 19)، صفحه 41 تا 48.

    20- خباز، محمود، بهجتی، زهرا، ناصری، محمد (1390) رابطه حمایت اجتماعی و سبک‌های مقابله با تاب‌آوری در پسران نوجوان، روان‌شناسی کاربردی، زمستان 1390، دوره 5، شماره 4 (پیاپی 20)، صفحه 108 تا 123.

    1. Kawamoto, K., Tontisirin, N., & Y. Yamashita, E. (2021). The Structural Analysis of Virtual Social Capital for Urban Resilience in a Metropolitan Area: The case of Tokyo and Bangkok. Nakhara: Journal of Environmental Design and Planning, Vol. 20, No. 1 Article 101. https://doi.org/10.54028/NJ20212010.
    2. Gölgeci, I. & Kuivalainen, O. (2020) Does social capital matter for supply chain resilience? The role of absorptive capacity and marketing-supply chain management alignment, Industrial Marketing Management, Vol 84, pp 63-74.
    3. Pate, R.B. & Gleason, K.M. (2018) The association between social cohesion and community resilience in two urban slums of Port au Prince, Haiti, International Journal of Disaster Risk Reduction, Vol.27, pp.161–167.

    24- جمالی، آزاده، رباطی، مریم، نیکومرام، هانیه، فرساد، فروغ، آقامحمدی، حسین. (1401). ارائه یک رویکرد یکپارچه به‌منظور سنجش تاب‌آوری شهری با استفاده از روش ترکیبی تصمیم‌گیری چند معیاره. جغرافیا و توسعه فضای شهری، سال یازدهم، شماره 1، 72-49. doi: 10.22067/jgusd.2022.75933.1180

    25- فرزاد بهتاش، محمدرضا (1395) نقش و جایگاه تاب‌آوری اجتماعی در کلیت مفهوم تاب‌آوری، هشتمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت جامع بحران، تهران.

    26- حسام پور، مریم. (1395). نقش واسطه‌ای سبک‌های هویت در میان روابط اجتماعی و تاب‌آوری در دانشجویان دانشگاه شیراز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روانشناسی تربیتی، دانشگاه شیراز.

    27- کیخاونی، ستار؛ محمدزاده، جهانشاه؛ محمدی، جلال؛ نصراللهی، عباس؛ پیراحمدوند، مهرداد؛ رضایی، راحله؛ و رضایی، کبری. (1391). رابطه تاب‌آوری و سلامت روان با آسیب‌پذیری در برابر مواد مخدر در دانش آموزان مقطع متوسطه شهر ایلام در سال تحصیلی 90-89. فصلنامه تاریخ پزشکی، سال چهارم، شماره 13، 84-67.

    1. Chaney, D. (2002). Cosmopolitan art and cultural citizenship, Theory, Culture and Society, 19(1-2), P.p: 74-157.

    31- علیزاده، حمید (1392) تاب‌آوری شناختی (بهزیستی روانی و اختلال‌های رفتاری)، تهران، انتشارات ارسباران.

    1. Kumpfer, K. L. (1999). Factors and Processes Contributing to Resilience: The Resilience Framework. In M.D. Glantz and J.L. Johnson (Eds.) Resilience and Development: Positive Life Adoptions, New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers. 179-224.
    2. Chulakarn, Narunest, Chaimongkol, Nujjaree (2021) Factors affecting resilience among early adolescents living in homes for children: A model testing, Children and Youth Services Review, Volume 120, January 2021, 105737.
    3. Yang Y, He F, Li D, Zhao Y, Wang Y, Zhang H, Qiao C, Cui Y, Lin L, Guan H. (2024) Effect of family resilience on subjective well-being in patients with advanced cancer: the chain mediating role of perceived social support and psychological resilience. Front Psychol. 2024 Apr 4;14:1222792, doi: 10.3389/fpsyg.2023.1222792. PMID: 38638678; PMCID: PMC11024269.
    4. Jian-Bagheri M, Notarkesh M, Ghammari M. (2021) The Relationship of Religiousness and Resilience with Psychological Well-Being in Veterans' Wives. Journal of Pizhūhish dar dīn va salāmat. 2021;7(1):81-94.

    36- دبیری، سولماز (1402) نقش تعدیل‌کننده تاب‌آوری در رابطه بین سبک زندگی سلامت‌محور و تعارض زناشویی در زنان با علائم افسردگی، اولین همایش ملی آسیب‌های اجتماعی فرهنگی شهری با تمرکز بر چالش‌های نوظهور، اسلامشهر.

    37- بااوش، معصومه، شیانی، ملیحه، موسایی، میثم (1396) تحلیل عوامل اقتصادی-اجتماعی مؤثر بر فقر و نابرابری حوزه سلامت طی سال‌های ۱۳۹۴-۱۳۹۰، رفاه اجتماعی، ۱۳۹۶، ۱۷، ۶۷: ۷۱-۱۰۸.

    38- عبدالخالقی، معصومه، احدی، حسن، صیرفی، محمدرضا. (1399). تأثیر «برنامه آموزش تاب‌آوری» بر اسنادهای علّی و راهبردهای مقابلة شناختی دانشجویان. پژوهش در نظام‌های آموزشی، 14(49)، 55-72.

    39- کیانی، سمیه (1389). رابطه هوش هیجانی، تاب‌آوری و سازگاری اجتماعی در دانشجویان شاهد جهت تبیین مدل سلامت روانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی.

دوره 13، شماره 3 - شماره پیاپی 27
شماره پیا پی 27 پاییز1403
پاییز 1403
صفحه 69-84

  • تاریخ دریافت 09 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 06 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 09 آذر 1403