مدیریت بحران

مدیریت بحران

مدیریت و برنامه‌ریزی پس از بحران زلزله به منظور اسکان موقت با استفاده از تکنیک پرالونگ و GIS (مطالعه موردی شهر بستان‌آباد)

نوع مقاله : مطالعه موردی

نویسندگان
1 استادیار، گروه معماری و شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
2 دانشجوی دکترای شهرسازی، واحد بین‌المللی ارس، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
3 کارشناس مهندسی کشاورزی - زراعت، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
4 دانشجوی دکترای شهرسازی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران
چکیده
بلایای طبیعی، یک عامل تهدیدکننده در حیات بشری تلقی شده‌اند. علیرغم عدم امکان پیش‌بینی زمان وقوع بسیاری از بحران‌های طبیعی، با برنامه‌ریزی مناسب می‌توان اثرات منفی آنها را کاهش داد. کشور ایران از مناطق زلزله‌خیز جهان محسوب می‌شود که به دلیل خصوصیات زمین‌شناسی و عبور گسل‌های فعال در داخل و حریم‌ شهرها، تلفات جانی زیادی را در اثر زلزله ازدست‌داده است. عبور گسل فعال از شهر بستان‌آباد، باعث شده که در نقشه‌های پهنه‌بندی خطر نسبی زلزله‌خیزی ایران، جزء نواحی بسیار پرخطر زلزله قرار گیرد؛ بنابراین تعیین محل اسکان اضطراری قبل از وقوع زلزله، یکی از اقدامات اساسی پیشگیرانه برای مواقع بحرانی است. در این پژوهش با استفاده از ترکیب مدل پرالونگ و نرم‌افزار ARC GIS سعی شده است محل مناسبی برای اسکان موقت در نظر گرفته شود. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی و جمع‌آوری داده‌ها به‌صورت مطالعات کتابخانه‌ای، اسنادی و مشاهدات میدانی می‌باشد. نتایج حاصل از ارزیابی صورت گرفته با استفاده از روش پرالونگ برای معیار اصلی عوارض طبیعی با میانگین وزنی 533/0 و زیرمعیارهای آن فاصله از گسل با وزن 432/0، فاصله از مسیل با وزن 227/0، معیار اصلی دسترسی به تسهیلات شهری با میانگین وزنی 333/0، فاصله از بیمارستان و مراکز درمانی با وزن 652/0، زیر معیار اصلی بافت شهری با میانگین وزنی 200/0، فاصله از شریان‌های اصلی با وزن 277/0 برای A معیار اصلی تأسیسات و تجهیزات شهری خطرزا با میانگین وزنی 250/0، فاصله از خط لوله نفت با وزن 256/0 بیشترین ارجحیت را برای مکان‌یابی برخوردار است و همچنین بر اساس نقشه پهنه‌بندی که به‌وسیله نرم‌افزار GIS تهیه شده شاخص تأسیسات و تجهیزات شهری با زیرمعیارهای فاصله از پمپ‌بنزین، ایستگاه برق فشارقوی، ایستگاه تقلیل فشار گاز و فاصله از خطوط لوله نفت به ترتیب با 44/93، 79/92، 46/97 و 18/78 درصد از مساحت شهر بهترین محل برای اسکان موقت برای شهر بستان‌آباد هستند که هدف و سیاست‌گذاری در این مطالعه، مکان‌یابی سکونتگاه‌های موقت قبل از بحران و وقوع زلزله در شهر بستان‌آباد است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Post-Earthquake Crisis Management and Planning for Temporary Housing Using Prolong Technique and GIS (Case Study of Bostanabad City)

نویسندگان English

Mir Saeed Mosavi 1
Saeed Arbabi Boston Abad 2
Roya Akhgari 3
Farnaz Entesari 4
1 Assist. Prof., Dept. of Architecture and Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
2 PhD. Student, Dept. of Urban Planning, Aras International Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
3 BSc. in Agricultural Engineering-Agronomy, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
4 PhD. Student, Dept. of Urban Planning, Tabriz Branch, Islamic Azad University, Tabriz, Iran
چکیده English

Natural disasters have been considered a threatening factor in human life. Despite the impossibility of predicting the time of occurrence of many natural crises, their negative effects can be reduced with proper planning. Iran is considered one of the earthquake-prone regions of the world, which has lost many lives due to earthquakes due to its geological characteristics and the passage of active faults inside and within the boundaries of cities. The active fault passing through the city of Bostanabad has caused it to be included in the high-risk areas of Iran in the zoning maps of the relative risk of earthquakes in Iran. Therefore, determining the location of emergency accommodation before an earthquake occurs is one of the basic preventive measures for critical times. In this research, by using the combination of Prolong model and ARC GIS software, it has been tried to consider a suitable place for temporary accommodation. The method of descriptive and analytical research and data collection is in the form of library studies, documents and field observations The results of the evaluation using the Prolong method for the main criterion of natural complications with a weighted average of 0.533 and its sub-criteria distance from the fault with a weight of 0.432, distance from the road with a weight of 0.227, the main criterion of access to urban facilities with weighted average of 0.333, distance from hospitals and medical centers with a weight of 0.652, the main sub-criterion of urban context with a weighted average of 0.200, distance from main arteries with a weight of 0.277 for criterion A, the main criterion of hazardous urban facilities and equipment with a weighted average of 0.250, the distance from the oil pipeline with a weight of 0.256 is the most preferred for location, and also based on the zoning map prepared by GIS software, the index of urban facilities and equipment with The sub-criteria of distance from gasoline pump, high pressure power station, gas pressure reduction station and distance from oil pipelines are the best place for temporary accommodation for Bostanabad city with 44.93, 92.79, 97.46 and 78.18 percent of the city area, respectively. The purpose and policy of this study is to locate temporary settlements before the crisis and earthquake in Bostanabad city.

کلیدواژه‌ها English

Planning
Earthquake
Temporary Accommodation
Pralong Model
Bostanabad City
  1. 1- یعقوب نژاداصل، نازیلا. (1402). نقش ژئومورفولوژی در مخاطرات طبیعی، آسیب‌پذیری و پیشگیری از بلایای طبیعی در کشور ایران. جغرافیا و روابط انسانی، 6(20)، 231-261.

    2- خاکسار، محمد حامد و همکاران. (1385). بررسی ساختار کلان‌شهرها در ارتباط با اثرات بلایای طبیعی در ایران. مجموعه مقالات کنفرانس بین‌المللی مخاطرات زمین، بلایای طبیعی و راهکارهای مقابله با آنها، دانشگاه تبریز.

    3- گلابچی، محمود، طیبات، مجتبی. (1386). علل عدم پایداری ساختمان‌های مسکونی روستایی در برابر زلزله و ارائه الگوی ساخت بر اساس امکانات و توانائی‌های محلی (مطالعه موردی: روستاهای زرند کرمان). نشریه هنرهای زیبا، (30).

    1. Li, H, Zhao, L, Huang, R, Hu, Q. (2017). Hierarchical earthquake shelter planning in urban areas: A case for Shanghai in China. International journal of disaster risk reduction, 22, 431-446

    5- پورکرمانی، محسن، صدیق، حمید (1382). پدیده‌های ژئومورفولوژی گسل تبریز. نشریه جغرافیا و توسعه، 1(2)، 37-44.

    6- ﺣﺴﻴﻨﻲ، ﻣﺎزﻳﺎر (1387). ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان، ﺳﺎزﻣﺎن ﭘﻴﺸﮕﻴﺮی و ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﺑﺤﺮان ﺷﻬﺮ. ﺗﻬﺮان، نشر ﺷﻬﺮ.

    1. Coburn, Andrew, Spence, Robin. (2002). Earthquake Protection. John Wiley & Sons Ltd16.

    8- محمودی عارفه، هاشم‌پور، رحیم، محمدی، اکبر (1402). مکان‌یابی اسکان موقت و سایت‌های مدیریت بحران در شهر سمنان با روش ارزیابی چند متغیره. دانش پیشگیری و مدیریت بحران، ۱۳ (۱)، ۸۰-۹۲.

    9- شیری پور، صابر، اندرز، شهلا. (1402). شناسایی فاکتورهای تخریب پذیر در ساختمان‌ها پس از وقوع بحران‌های سیل و زلزله و رتبه‌بندی فاکتورهای مشترک با روش الکتره. نشریه مدیریت بحران،12(2)، 19-41.

    10- نجفى، اسماعیل. (1402). مکان‌یابی اسکان اضطرارى و موقت بعد از رخداد زلزله در شهر دامغان با استفاده از مدل فازى. دانش پیشگیری و مدیریت بحران، ۱۳ (۱)، 62-79.

    11- جلالی، تارا، فلاحی، علیرضا، اسلامی، سید غلامرضا، صابرنژاد، ژاله. (1401). فرایند طراحی مسکن روستایی در بازسازی پس از زلزله عوامل مؤثر بر شرایط حین و پس از بحران نمونه پشتیبان: روستای گوفل پس از زلزله 1369 منجیل. نشریه مدیریت بحران،11 (ویژه‌نامه پدافند)، 149-164.

    12- پهلوانی، پرهام، ربانی، علی، بیگدلی، بهناز، اسلامی نژاد، سید احمد. (1402). مکان‌یابی جایگاه‌های اسکان موقت پس از زلزله با استفاده از رگرسیون وزن‌دار جغرافیایی توسعه‌یافته (منطقه 22 شهر تهران). نشریه آمایش سرزمین، 15(2)، 419-434.

    13- نصیرپور، علیرضا، طیبا، علیرضا، داداشی، مریم، حسن‌آبادی، علی. (1393). مکان‌یابی بهینه محله‌ای اسکان موقت آسیب دیدگان ناشی از زلزله در مناطق شهری با استفاده از روش‌های چند معیاری GIS مطالعه موردی: منطقه یک کرج. همایش ملی کاربرد مدل‌های پیشرفته تحلیل فضایی (سنجش‌ازدور و GIS) در آمایش سرزمین.

    14- رشیدی ابراهیم حصاری، اصغر، عطار، محمدامین، نصیبی، نسترن، گیوه‌چی، سعید (1392). مکان‌یابی اسکان موقت پس از زلزله با استفاده از GIS و تکنیک AHP مطالعه موردی: منطقه شش شهر شیراز. نشریه مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای، 5(17)، 101-118.

    1. Chen, W, Zhai, G, Fan, C, Jin, W, Xie, Y. (2017). A planning framework based on system theory and GIS for urban emergency shelter system: A case of Guangzhou, China. Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, 23(3), 441-456.

    16- Anand A, Jethoo AS, Sharma G. (2015). Selection of temporary rehabilitation location after disaster: a review. European Scientific Journal, ESJ, 11(10).

    17- ناخدا، مریم، احمدی فصیح، صدیقه، اسماعیلی گیوی، محمدرضا، باب‌الحوائجی، فهیمه. (١٣٩٦). طراحی مدل پارادایمی مدیریت حین بحران و ارائه راهکارهای پیشگیری: بررسی سازمان‌های اسنادی (آرشیوی) کشور. نشریه مدیریت اطلاعات، 3(1)، 156-176.

    18- معصومی اشکوری، سید حسن. (1391). اصول و مبانی برنامه‌ریزی منطقه‌ای. تهران، پیام.

    19- سیف‌الدینی، فرانک. (1388). مبانی برنامه‌ریزی شهری. تهران، آییژ.

    20- شیعه، اسماعیل. (1380). مقدمه‌ای بر برنامه‌ریزی شهری. تهران، انتشارات دانشگاه علم و صنعت.

    21- شیعه، اسماعیل. (1389). مقدمه‌ای بر مبانی برنامه‌ریزی شهری. تهران: دانشگاه علم و صنعت ایران.

    22- آسایش، حسین. (1375). اصول و روش‌های برنامه‌ریزی ناحیه‌ای. تهران، دانشگاه پیام نور.

    23- حسین زاده دلیر، کریم. (1380). برنامه‌ریزی ناحیه‌ای. تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).

    24- فرقانی، محمدعلی، دربندی، سمانه. (1394). ارزیابی عوامل مؤثر در انتخاب مکان‌های اسکان موقت پس از زلزله نمونه موردی منطقه 4 کرمان با استفاده از AHP و تکنیک GIS. فصلنامه امداد و نجات، 7(2)، 100-128.

دوره 13، شماره 4 - شماره پیاپی 28
شماره پیا پی 28 زمستان 1403
زمستان 1403
صفحه 36-51

  • تاریخ دریافت 27 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 12 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 02 آبان 1403