سنجش آسیب پذیری فضاهای شهری در برابر مخاطرات طبیعی با رویکرد تاب آوری کالبدی مطالعه ی موردی: محله زرگنده تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشگاه تربیت مدرس

3 عضوهیات علمی دانشگاه تربیت مدرس گروه شهرسازی

چکیده

سوانح طبیعی که جزئی از فرآیند زندگی بشر به شمار می رود، به عنوان چالشی اساسی برای نیل به توسعه پایدار جوامع انسانی مطرح هستند. از
این رو دیدگاه غالب از تمرکز برروی صرفاً کاهش آسیب پذیری به افزایش تاب آوری در برابر سوانح تغییر پیدا کرده است. تاب آوری به عنوان «میزان
تخریب و زیانی که یک سیستم قادر است جذب کند، بدون آنکه از حالت تعادل خارج شود » و «میزان توانایی یک سیستم برای خود سازماندهی
در شرایط مختلف » تعریف می شود. این پژوهش با هدف شناسایی وضعیت آسیب پذیری فضاهای شهری محله زرگنده تهران و اتخاذ راهکارهایی
برای تاب آور کردن فضاهای آسیب پذیر انجام شده است. این پژوهش کاربردی است و با استفاده از روش تحقیق کمی و رویکرد توصیفی-تحلیلی به
استخراج شاخص های تاب آوری کالبدی و سنجش آنها در محدوده مطالعه می پردازد. برای نهایی کردن شاخص ها از پرسشنامه متخصصان علوم
شهری و در راستای اولوی تبندی آنها از روش تحلیل سلسله مراتبی ) AHP ( استفاده شده است. نتایج ارزیابی نشان می دهد بافت و فضاهای شهری
بخش های مرکزی و شرقی محدوده به علت وجود فرسودگی، معابر کم عرض، مشکلات دسترسی و تراکم بالای جمعیتی آسیب پذیرتر از سایر پهنه ها
هستند. در نهایت می توان با اتخاذ راهکارهایی برای کاهش ضعف سیستم های کالبدی در فضاهای شهری و نیز اموزش و فرهنگ سازی جامعه محلی
در مواجهه با سوانح طبیعی، در راستای ارتقای تاب آوری محدوده گام برداشت.

کلیدواژه‌ها


1. Balbo, A. (2012). Resilient Cities 2012: Congress Report.
Global Forum on Urban Resilience and Adaptation, 3,
Local Governments for Sustainability (ICLEI.(
2. پرورش، زهرا ) 1392 (. سنجش میزان تاب آوری اجتماعات جدید شهری در
مواجهه با مخاطرات طبیعی نمونه موردی: شهرهای جدید منطقه ای
شهری اصفهان، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی. تهران.
3. رفیعیان، مجتبی و دیگران ) 1389 (. "تبیین مفهومی تا بآوری و شاخص سازی
آن در مدیریت سوانح اجتماع محور ) CBDM (." برنام هریزی و آمایش فضا
15 ) 4(، صفحه 41 - 19 .
4. رضایی، محمدرضا؛ رفیعیان، مجتبی؛ حسینی، سیدمصطفی ) 1394 (.
سنجش و ارزیابی میزان تاب آوری کالبدی اجتماع های شهری در برابر زلزله
مطالعه موردی: محل ههای شهر تهران، فصلنامه پژوهش های جغرافیای
انسانی، شماره 94 ، صفحه 623 - 609 .
5. معرب، یاسر؛ محمدجواد امیری، بهناز سپهرزاد، اسماعیل صالحی ) 1396 (.
ارزیابی تاب آوری ساختاری- طبیعی کاربری اراضی شهرها)نمونه موردی:
منطقه 1 تهران(. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، صفحه 148 - 137 .
6. Mayunga, J. S.,(2007) “Understanding and applying the
concept of community disaster resilience: Acapitalbased
approach”, A Draft Working Paper Prepared
for the Summer Academy for Social Vulnerability
and Resilience Building, pp 22- 28.
7. Lantada. N, Pujades. L, Barbat. A (2009) Vulnerability
index and capacity spectrum based methods for urban
seismic risk evaluation, A comparison, Nat Hazards
51, pp: 524–501.
8. Klein, R. J., R. J. Nicholls and F. Thomalla (2003). “Resilience
to natural hazards: How useful is this concept?”
Global Environmental Change Part B: Environmental
Hazards 1(5): pp 35-45
9. Dhar, T. K. and L. Khirfan (2017). “A multi-scale and
multi-dimensional framework for enhancing the resilience
of urban form to climate change.” Urban Climate
19:p 72-91
10. Ainuddin, S. and J. K. Routray (2012). “Community
resilience framework for an earthquake prone area in
Baluchistan.” International Journal of Disaster Risk Reduction
2: pp 25-36
11 . نیکمرد نمین، سارا؛ بر کپور، ناصر؛ عبداللهی، مجید ) 1393 (. کاهش خطرات
زلزله با تاکید بر عوامل اجتماعی رویکرد تا بآوری )نمونه موردی: منطقه
22 شهر تهران(." فصلنامه مدیریت شهری) 37 (، صفحه 34 - 19 .
12. Hardoy, J. and R. Ruete (2013). “Incorporating climate
change adaptation into planning for a liveable city in
Rosario, Argentina.” Environment and Urbanization
2(25) p 339-360
13. Johnson, C. and S. Blackburn (2012). Making Cities
Resilient Report 2012. My city is getting ready!
A global snapshot of how local governments reduce
disaster risk. the United Nations Office for Disaster
Risk Reduction United Nation Office for Risk Reduction:
pp 1-114
14. Beatley, T. and P. Newman (2013). “Biophilic Cities
Are Sustainable, Resilient Cities.” Sustainability 8(5):
p.3328
15. Windle, G. (2011). “What is resilience? A review and
concept analysis.” Reviews in Clinical Gerontology
2(21): pp 152-169
16. Bastaminia, A., M. R. Rezaie and M. H. Saraie (2016).
“Explaining and Analyzing the Concept of Resiliency
and its Indicators and Frameworks in Natural
Disasters.” Journal of Tehran Disaster Management and
Mitigation Organization (TDMMO) 32-46 :)1(6
17. Matyas, D. and M. Pelling (2015). “Positioning resilience
for 2015: the role of resistance, incremental adjustment
and transformation in disaster risk management
policy.” Disasters 39(s1): pp.1-18
18. Brown, K. (2014). “Global environmental change I: A
social turn for resilience?” Progress in Human Geography
1(38): pp107-117.
19 . رضایی، محمدرضا ) 1389 (. تبیین تا بآوری اجتماعات شهری برای کاهش
اثرات سوانح طبیعی)زلزله( مطالع ه موردی: کلانشهر تهران. رساله دوره
دکتری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران.
20 . صالحی، اسماعیل و دیگران ) 1390 (. "بررسی میزان تا بآوری محیطی با
استفاده از مدل شبکه علیت." مجله محیط شناسی 37 ) 59 (، صفحه
.112-199
21. Satterthwaite, D. (2013). “The political underpinnings
of cities’ accumulated resilience to climate change.”
Environment and Urbanization 2(25): pp381-391.
22 . روستا، مجتبی؛ ابراهیم زاده، عیسی؛ ایستگلدی، مصطفی ) 1396 (. "تحلیل
تاب آوری کالبدی در برابر زلزله؛ مطالعه ی موردی؛ بافت فرسوده ی شهر
مرزی زاهدان" جغرافیا و توسعه، سال پانزدهم) 46 (، صفحه 18 - 1.
23 . رازقی، فاطیما؛ زرگر، اکبر؛ اهری، زهرا ) 1394 (. “تدوین چارچوبی برای
انداز هگیری تا بآوری یک محله شهری در برابر زلزله، نمونه موردی: محله
هرزه ویل، منجیل، گیلان.” نشریه صفه 25 ) 69 (، صفحه 118 - 89 .
24. Zhou, H., J. Wan and H. Jia (2010). “Resilience to
natural hazards: a geographic perspective.” Natural
Hazards 1(53): pp 14-21
25 . اسماعیلی شاهرخت، مسلم؛ تقوایی، عل یاکبر ) 1390 (. "ارزیابی آسیب پذیری
شهر با رویکرد پدافند غیر عامل با استفاده از روش دلفی؛ نمونه ی موردی:
شهر بیرجند " فصلنامه مدیریت شهری) 28 (، صفحه 110 - 93 .
26 . مهندسین مشاور شاران ) 1386 (. مطالعات طرح تفصیلی منطقه 3 شهر
تهران.
27 . شهرداری منطقه سه شهر تهران ) 1391 (. سند راهبردی توسعه محله
حسن آباد زرگنده ) 1395 - 1391 (.