پهنه‏ بندی خطر زمین‏ لرزه در حوزه ‏‏ی شهری نورآباد ممسنی فارس برای مدیریت بحران شبکه‏ ی گاز، با استفاده از مدل AHP در محیط GIS

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه سنجش از دور و GIS ‌دانشگاه آزاد اسلامی یزد

2 کارشناس GIS

چکیده

رفتار خطوط لوله‏های گاز در زلزله‏های گذشته نشان‏دهنده‏ی آسیب‏پذیری آن‏ها در برابر زلزله است. بر این اساس پهنه‏بندی مناطق از نظر میزان خطرپذیری زلزله و شناسایی این مناطق خطر و مقاوم‏سازی این خطوط در برابر زلزله مخصوصاً در مناطق لرزه‏خیز با خطر بالا از اهمیت ویژه‏ای برخوردار است. این پژوهش با استفاده از مدل AHP و با به‏کارگیری نرم‏افزارهای ArcGIS و Expert Choice به پهنه‏بندی خطر زمین‏لرزه در منطقه‏‏ی مورد مطالعه و بررسی موقعیت خطوط لوله‏ی گاز در پهنه‏های خطر می‏پردازد. معیارهای مؤثر در محاسبه‏ی خطرپذیری عبارت‏اند از: لیتولوژی، شیب، فاصله از گسل، فاصله از کانون زلزله، لایه‏ی ارتفاع که پس از وزن‏دهی در محیط GIS، تلفیق گردیده و منطقه‏ی مورد مطالعه از نظر میزان خطر زلزله به چهار منطقه پهنه‏بندی شد. نتایج تحقیق نشان می‏دهد که در شهرستان ممسنی به ترتیب 9، 45، 30 و 16 درصد از منطقه‏ی مورد مطالعه در طبقه‏ی خطر کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد قرار گرفته است و شهر نورآباد به ترتیب 32، 67، 1 درصد در منطقه‏ی خطر متوسط، زیاد و خیلی زیاد قرار می‏گیرد. انطباق لایه‏ی خطوط لوله‏ی گاز نورآباد با نقشه‏ی پهنه‏بندی نتایج نشان داد که ۶۱ درصد از خط لوله‏ها در پهنه‏ی با خطر متوسط و ۳۹ درصد در پهنه‏ی خطر زیاد قرار می‏گیرد.

کلیدواژه‌ها


 

  1. رجبی فرد، عباس (زمستان ۹۳). زیرساخت اطلاعات مکانی و مدیریت زمین. سازمان فناوری و اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران.
  2. رئیسی، رضا (۱۳۸۹). کاربرد GIS در مدیریت بحران زلزله‏ی شهر شهرکرد، همایش ژئوماتیک 89، تهران، سازمان نقشه‏برداری کشور.
  1. کرامتی، صفی‏اله؛ محمدی، بهمن؛ سلیمی، توحید؛ مقدمی، حسین؛ حقیقی، کاوه (۱۳۹۱). مدیریت بحران و کاهش آسیب‏پذیری شریان‏های حیاتی در زلزله در استان زنجان. دومین کنفرانس ملی مدیریت بحران: نقش فناوری‏های نوین در کاهش آسیب‏پذیری ناشی از حوادث غیرمترقبه.
  2. طالب، مهدی (۱۳۸۰). شیوه‏ی سکونت‏گزینی و گونه‏های مساکن روستایی، انتشارات بنیاد مسکن انقلاب اسلامی.
  3. پورمحمدی، محمدرضا؛ مصیبت زاده، علی (۱۳۸۷). آسیب‏پذیری شهرهای ایران در برابر زلزله و نقش مشارکت محله‏ای در امدادرسانی آن‏ها. مجلهی جغرافیا و توسعه، شماره‏ی ۱۲.
  4. شکرچی زاده، محمد (1394). مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، شهریور 94.
  5. یوسفی، طهمورث (۱۳۸۹). معرفی گسل عامل زلزله‏های اخیر (دی‏ماه ۸۹) منطقه‏ی نورآباد ممسنی، سازمان زمین‏شناسی و اکتشاف معدن کشور مدیریت زمین‏شناسی و اکتشافی معدنی منطقهی جنوب (شیراز).
  6. پناه ایمانی، علی؛ هاتف؛ نادر (۱۳۸۲). پهنه‏بندی خطر نسبی زلزله در استان فارس. چهارمین کنفرانس بین‏المللی زلزله‏شناسی و مهندسی زلزله، تهران، پژوهشگاه بین‏المللی زلزله‏شناسی و مهندسی زلزله.
  7. شایان، سیاوش؛ زارع، غلام‏رضا (۱۳۹3). پهنه‏بندی زمین‏لرزه‏های رخ‏داده در استان فارس طی سال‏های ۱۹۰۰ تا ۲۰۱۰ میلادی و مقایسه‏ی آن با دیگر یافته‏های پژوهشی. فصلنامهی تحقیقات جغرافیایی، سال ۲۹، شماره‏ی اول، بهار ۱۳۹۳، شماره‏ی پیاپی ۱۱۲، صفحات 89 ـ 104.  
  8. پژوهشگاه بین‏المللی زلزله‏شناسی و مهندسی زلزله  IIEES  http://www.iiees.ac.ir/f
  9. نصیری، پروین؛ عبدالحمید زاده، بهمن؛ قراگزلو، علیرضا؛ قیطاسی، طاهره (۱۳۹۰). مدیریت بحران در حوادث ناشی از آسیب به شبکه‏ی گاز شهری با بهره‏گیری از سامانه‏ی اطلاعات جغرافیایی (مطالعه‏‏‏ی موردی: شهر ایلام)، همایش ملی ژئوماتیک ۹۰ و  گردهمایی کمیته دو انجمن بین‏المللیISPRS اردیبهشت ۱۳۹۰ سازمان نقشه‏برداری کشور تهران.
  10. حسنی نعمت، (۱۳٨4). گزارش مرحله‏ی اول پروژه‏ی مطالعات آسیب‏پذیری، بهسازی و مدیریت بحران سیستم گازرسانی تهران بزرگ در مقابل زلزله. مرکز مطالعات بحران‏های طبیعی در صنعت، دانشگاه صنعت آب و برق.
  11. Tudes, S. Yigiter, N, D. )2009(. Preparation of land use planning model using GIS based on AHP: case study Adena - Turkey, Bull Eng Geol Environ, DOI 10. 1007/s10064-009-0247-5.
  12. Rashed, T (2007). An Integrative GIS and Remote Sensing Model for Place – based Urban Vulnerability Analysis, pp: 199/224, in Mesev V(Ed.) (2007), integration of GIS and Remote Sensing, John Wiley & Sons, New York.
  13. Tang, A., and Wen, A. (2009). An intelligent simulation system for earthquake disaster assessment, Computers & Geosciences 35, 871 – 879.
  14. برگی، خسرو؛ هروی، غلامرضا (۱۳۷۴). بررسی اثر زلزله بر خطوط لوله‏ی گاز مدفون، نشر دانشکده فنی، دوره‏ی جدید، سال هشتم، شماره‏ی ۲۵.
  15. نگارش، حسین (۱۳۸۴). زلزله، شهرها و گسل‏ها. پژوهشهای جغرافیایی، دوره‏ی ۳۷، شماره‏ی ۵۲، 93 – 110.
  16. عباس زاده شهری، عباس؛ نامداری، حبیب اله؛ باقر زاده، فرانک؛ گودرزی، محسن (۱۳۸۷). اثر زلزله بر شریان‏های حیاتی استان همدان با نگاه ویژه به خطوط انتقال گاز، همایش ملی مقاوم‏سازی سازه ایران.
  17. پیشگاهی فرد، زهرا؛ اقبالی، ناصر؛ فرجی راد، عبدالرضا؛ بیگ بابایی، بشیر (۱۳۹۱). مدل‏سازی تعیین مناطق خطرپذیر با استفاده از مدل AHP در محیط GIS جهت مدیریت بحران شهری (مطالعه‏ی موردی: منطقه‏ی ۸ شهرداری تبریز). فصلنامهی علمی ـ پژوهشی فضای جغرافیایی، سال دوازدهم، شماره‏ی ۳۷، 183 ـ 200.
  18. حاتمی‏نژاد، حسین؛ منوچهری میاندوآب، ایوب؛ آهار، حسین؛ سالکی، محمد علی (زمستان 1393). پژوهش‏های جغرافیایی انسانی، دوره‏ی چهل و ششم - شماره‏ی ٤ علمی ـ پژوهشی /۲۲)، 697 ـ 718.
  19. قائد رحمتی، صفر؛ خادم الحسینی، احمد؛ سیاوشی، طاهره (۱۳۹۲). تحلیل میزان ریسک‏پذیری سکونتگاه‏های شهری لرستان از خطر زلزله. جغرافیا و آمایش شهری ـ منطقه‏ای، شماره‏ی ۹، 1 ـ 14.
  20. تشکری سبزوار؛ علیرضا. (۱۳۹۳). پهنه‏بندی خطر زلزله در شهر سبزوار با استفاده از روش‏های MADM و مدلسازی درGIS. پایان‏نامه کارشناسی ارشد مهندسی عمران، دانشگاه آزاد اسلامی واحد یزد.
  21. رحمانیان کوشککی، مهدی؛ سید عبدالرضا محمدی و یعقوب زارعی (۱۳۹۳). مدل‏سازی تعیین مناطق خطرپذیر با استفاده از مدل AHP در محیط GIS در راستای مدیریت بحران مطالعه‏ی موردی: شهرستان مرزی سراوان. دومین کنفرانس ملی مدیریت بحران وHSE در شریانهای حیاتی، صنایع و مدیریت شهری، تهران، دبیرخانه دائمی کنفرانس ملی مدیریت بحران.
  22. کریمی کردآبادی، مرتضی؛ نجفی، اسماعیل (1394). ارزیابی خطر زلزله با استفاده از مدل ترکیبی FUZZY-AHP در امنیت شهری (مورد مطالعه منطقه یک کلان شهر تهران). مجله پژوهش و برنامهریزی شهری، سال ششم، شماره‏ی 20، 17 ـ 24.
  23. ISC: http://www.isc.ac.uk.
  24. ISS: https://earthquake.usgs.gov/data/iss_summ.php.
  25. شاه ولی، شیلا؛ گرجی، فاطمه (1393). سالنامهی آماری شهرستان ممسنی سالهای 1391،1390.  انتشارات معاونت برنامه ریزی و اشتغال استانداری فارس- دفتر آمار و اطلاعات و GIS، چاپ اول.
  26. قدسی پور، سید حسن (1381). مباحثی در تصمیم‏گیری چند معیاره: فرایند تحلیل سلسلهمراتبی (AHP). تهران، انتشارات دانشگاه علم و صنعت.