پهنه‌بندی خطر وقوع زمین‌لغزش در استان‌ تهران با استفاده از مدل فازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

بخش‌های کوهستانی استان تهران بر روی سازندهای حساس به زمین‌لغزش احداث شده است و اگر حرکات لغزشی در این نواحی رخ دهد، چه بسا شاهد اثرات جبران‌ناپذیر در همه‌‌ی ابعاد آن باشیم. هدف این پژوهش بررسی و تحلیل زمین‌لغزش در استان تهران و پهنه‌بندی نواحی مستعد وقوع زمین‌لغزش است. این پهنه‌بندی از طریق مدل فازی با استفاده از ۸ شاخص کمی و کیفی شامل زمین‌شناسی، ارتفاع، شیب دامنه‌ها، جهت ‌دامنه‌ها، فاصله از گسل‌ها، فاصله از رودخانه‌ها، کاربری ‌زمین و بارش، به عنوان عوامل مؤثر در وقوع حرکات لغزشی در نرم‌افزار Arc GIS انجام شد. نتایج نشان داد در حدود ۳۱/۱۳ درصد از محدوده‌‌ی مورد مطالعه نیز در پهنه‌های با آسیب‌پذیری زیاد و بسیار زیاد قرار گرفته است. حدود ۷۱/۱۳ درصد در پهنه‌ی با آسیب‌پذیری متوسط و ۹۴/۷۲ درصد از مساحت استان تهران در پهنه‌ی با خطر وقوع کم و بسیار کم قرار گرفته است. پس از انجام مشاهدات میدانی از نواحی مستعد وقوع زمین‌لغزش و مقایسه‌ی آن با نقشه‌ی پهنه‌بندی به ‌دست ‌آمده صحت و کارایی مدل فازی تأیید می‌شود. پهنه‌های با آسیب‌پذیری بالا، عمدتاً نواحی کوهپایه‌ای و کوهستانی استان تهران هستند. علت آسیب‌پذیری بالا، عوامل توپوگرافی و انسانی هستند، هر چند مورفولوژی پهنه‌های در معرض خطر زمین‌لغزش، از عامل شیب تبعیت کرده است و این نشان‌دهنده‌ی نقش عامل شیب در وقوع حرکات لغزشی است.

کلیدواژه‌ها


 
هادی مصلح، مژگان؛ خان لری، غلامرضا (۱۳۸۶). بررسی رخداد سنگ لغزش در جاده‌ی فشم ـ میگون به روش تحلیل برگشتی. چاپ در مجموعه مقالات پنجمین همایش زمینشناسی مهندسی و محیط زیست ایران، ۳۹۷ ـ ۴۰۴.
پورقاسمی، حمیدرضا؛ مرادی، حمیدرضا؛ فاطمی عقدا، سید محمود؛ محمدی، مجید (۱۳۸۵). مقدمه‌ای بر منطق فازی و کاربرد آن در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش. مجموعه مقالات همایش منابع طبیعی توسعهی پایدار در عرصه‌های جنوبی دریای خزر، ۸۵۰- ۸۵۸.
 عظیم‌پور، علیرضا؛ صدوق، حسن؛ دلال‌اوغلی، علی؛ ثروتی، محمدرضا (۱۳۸۸). ارزیابی نتایج مدل AHP در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزه (مطالعه‌ی موردی: حوضه‌ی آبریز اهرچای). مجلهی علمی ـ پژوهشی فضای جغرافیایی، شماره‌ی ۲۶ (۸)، ۷۱- ۸۷.
 Gorsevski, Pece V., Piotr Jankowski, Paul., Gessler, E (2005). Spatial Prediction of Landslide Hazard Using Fuzzy k-means and Dempster-Shafer Theory, Transactions in GIS, Blackwell Publishing Ltd 9(4), 455- 474.
 Lee, S (2007). Application and verification of fuzzy logic to landslide susceptibility mapping. Journal of Environ Geol, 52(4), 615- 623.
 Shahabi. Himen (2010). Landslide Hazard Investigation in Saqqez Marivan main road in Kurdistan province, The 1 st International Applied Geological Congress, pp. 26-28.
 Sharifi, R., Uromeihy, A., Ghorashi, M (2011). Fuzzy logic model in landslide hazard zonation based on expert judgment, International Journal of Fundamental Physical Sciences, 1(4), pp. 95-98.
 Gemitzi, A., Falalakis, G., Petalas, C (2011). Evaluating Landslide Susceptibility Using Environmental Factors, Fuzzy Membership Functions And GIS. Journal of Global NEST, 13(1), pp.28- 40.
 Roslee, Rodeano., Tajul., Jamaluddin, Anuar., Mustapa Abd, Talip (2012). Landslide Susceptibility Mapping (LSM) at Kota Kinabalu, Sabah, Malaysia using Factor Analysis Model (FAM). Journal of Advanced Science and Engineering Research, 2(1), 80-103.
فتاحی اردکانی، محمدعلی، غیومیان، جعفر، جلالی، نادر (۱۳۸۲). ارزیابی کار آیی مدل‌های پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در حوضه آبخیز سد لتیان. مجلهی زمین‌شناسی مهندسی، شماره‌ی ۱(۱)، ۲۵-۴۲.
 شریفی، رحمان (۱۳۸۳). تحلیلی بر مقایسه‌ی دو روش نیل سون و اصلاح‌شده‌ی آن در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش (مطالعه موردی: حوزه آبخیز حسن‌آباد کال پوش شاهرود)، چاپ در مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس زمین‌شناسی مهندسی و محیط‌زیست ایران، ۲۰۳-۲۱۳.
 گزارش گروه فرسایش و تثبیت حرکات توده‌ای (۱۳۸۶). ۱۴۱ صفحه.
 نصر آزادانی، احمد، شیرانی، کوروش (۱۳۸۸). ارزیابی و مقایسه‌ی روش‌های پهنه‌بندی آماری دومتغیره، با استفاده از GIS (مطالعه‌ی موردی: حوضه‌ی آبخیز دز علیا)، چاپ در مجموعه مقالات شانزدهمین همایش ژئوماتیک ۸۸، ۵۰- ۶۵.
 عبد الخانی، علی؛ جمالی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). کاربرد GIS و فرایند تحلیل سلسله‌مراتبی در پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش و مقایسه‌ی ارجحیت عوامل مؤثر در ایجاد لغزش (مطالعه‌ی موردی: حوضه‌ی آبخیز مشاد یزد)، چاپ در مجموعه مقالات شانزدهمین همایش ژئوماتیک ۸۸، دانشگاه تهران، ۱۰۰- ۱۱۵.
 مصفایی، جمال؛ اونق، مجید؛ مصداقی، منصور؛ شریعت جعفری، محسن (۱۳۸۸). مقایسه‌ی کارایی مدل‌های تجربی و آماری پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش (مطالعه‌ی موردی: آبخیز الموت رود)، مجلهی پژوهش‌های حفاظت آب ‌و خاک، شماره‌ی ۴ (۱۶)، ۴۳-۶۱.
 متکان، علی‌اکبر، سمیعا، جلال، پور علی، سید حسین، صفایی، مهرداد (۱۳۸۸). مدل‌های منطق فازی و سنجش ‌از دور جهت پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در حوضه‌ی آبخیز لاجیم، فصلنامهی زمین‌شناسی کاربردی، شماره‌ی ۴ (۵)، ۳۱۸- ۳۲۵.
 رهنما راد، جعفر؛ یادگار زایی، محمدحسن؛ کنگی، عباس (۱۳۸۹). پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش در منطقه‌ی اسکل‌آباد خاش با استفاده از روش آماری دومتغیره و سیستم اطلاعات جغرافیایی، فصلنامهی زمین‌شناسی کاربردی، شماره‌ی ۴ (۶)، ۲۵۷- ۲۷۷.
 بهشتی راد، مسعود؛ فیض نیا، سادات؛ سلاجقه، علی؛ احمدی، حسن (۱۳۸۹). پهنه‌بندی خطر زمین‌لغزش‌ها با مدل رگرسیون چند متغیره با استفاده از GIS، فصلنامهی جغرافیای طبیعی، شماره‌ی ۷ (۳)، ۳۳- ۴۰.
 علایی طالقانی، محمود؛ رحیم‌زاده، زهرا (۱۳۸۹). شبیه‌سازی احتمال وقوع لغزش در حوضه‌ی آبخیز جوانرود با مدل تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) با تأکید بر ویژگی‌های مورفولوژی، مجلهی جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی، شماره‌ی ۴ (۴۴)، ۵۳-۷۲.
 قنواتی، عزت‌الله (۱۳۹۰). پهنه‌بندی خطر لغزش در حوضه‌ی جاجرود با استفاده از روش تحلیل سلسله‌مراتبی، نشریهی تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شماره‌ی‌ ۲۰ (۱۳)، ۵۱ - ۶۸.
 عابدینی، موسی؛ فتحی، محمدحسین (۱۳۹۳). پهنه‌بندی حساسیت خطر وقوع زمین‌لغزش در حوضه‌ی آبخیز خلخال چای با استفاده از مدل‌های چند معیاره. مجلهی پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمی، شماره‌ی ۴ (۸)، ۷۱- ۸۵.
 Pradhan, B (2011). An Assessment of the Use of an Advanced Neural Network Model with Five Different Training Strategies for the Preparation of Landslide Susceptibility Maps. Journal of Data Science, No. 9, pp. 65- 81.
 گزیده نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۹۵، ۴۴ صفحه. 
 سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (۱۳۹۱). مدل رقومی ارتفاع استان تهران.
 سازمان زمین‌شناسی تهران (۱۳۹۱). نقشه‌ی رقومی شده‌ی زمین‌شناسی استان تهران.
 سازمان جنگل‌ها و مراتع (۱۳۹۱). نقشه‌ی رقومی شده‌ی کاربری زمین استان تهران.
 سازمان هواشناسی کشور (۲۰۱۰). آمار ایستگاه‌های اقلیمی استان تهران.
 Zadeh, Lotfi Askar (1965). Fuzzy Sets. Information and Control, 8, 338-353.
 Farhudi, R., Pour Ahmad, A., Habibi, Q (2006). Using Fuzzy Logic and GIS for Site Selection of Solid Disposal, Fine Art Issue, No. 23, PP.15-24.