نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد، پدافند غیرعامل، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران

2 کارشناسی ارشد پدافند غیرعامل، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران

3 استادیار گروه طراحی شهری، دانشگاه هنر، تهران

چکیده

رشد جمعیت و ملاحظات اقتصادی دو محدودیت اصلی شهرها هستند که پیامدهای متعددی ازجمله رشد عمودی و توسعه فزاینده فضاهای زیرزمینی را به ارمغان آورده‌اند. نقش‌ها، عملکردها و ظرفیت‌های فراوانی را می‌توان برای فضاهای زیرزمینی برشمرد. عدم تملک زمین، مصونیت و امکان تداوم خدمات زیرساخت‌ها، انتقال برخی از کاربری‌های ناسازگار با محیط شهری به زیر سطح زمین، کاهش مصرف انرژی، کاهش آلودگی محیط‌زیست، بهره‌برداری درزمینه دفاع غیرنظامی و موارد متعدد دیگر از مزایای فضاهای زیرزمینی است که به جهت استقرار در عمق زمین، برای آن‌ها ایجاد می‌شود. در این پژوهش، با بهره‌گیری از روش کیو (Q) نخست بر پایه‌ نتایج پژوهش‌های مرتبط با موضوع فضاهای زیرزمینی، تاب‌آوری و تجزیه­وتحلیل فضای گفتمانی موجود، شناخت جامعی از نقش توسعه فضاهای زیرزمینی در تاب‌آوری شهرها به دست آمد؛ سپس، با بهره‌گیری از مشارکت متخصصان، دیدگاه‌های مختلف در این زمینه شناسایی و دسته‌بندی شد تا ازاین‌رو گامی فراتر از مجموعه تحلیل‌های ارائه‌شده پیش رو بگذارد. یافته‌های پژوهش بر پایه‌ تحلیل عاملی کیو، بیانگر چهار رویکرد درزمینه‌ نقش توسعه فضاهای زیرزمینی در تاب‌آوری شهرها است. رویکرد اول بیانگر تداوم خدمات؛ رویکرد دوم، امداد و نجات؛ رویکرد سوم، ایمنی و امنیت شهری و رویکرد چهارم حفاظت از محیط‌زیست است. درواقع طی این پژوهش ظرفیت‌های موجود در فضاهای زیرزمینی در راستای افزایش میزان مقاومت و بازگشت‌پذیری شهرها در برابر انواع تهدیدات و حوادث تعیین می‌شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Role of Underground Spaces in Resilience of Cities With Emphasis on Urban Facilities and Infrastructures (Case study: Mashhad Metropolis)

نویسندگان [English]

  • Mohammad ali Jarban 1
  • Saeed Amini Varaki 2
  • Amir Shakibamanseh 3

1 Master of Passive Defence-Malek Ashtar Industrial University

2 Master of Passive Defence-Malek Ashtar Industrial University

3 Assistant Professor of Urban studies faculty of Tehran Art University

چکیده [English]

Population growth and economic considerations are two main urban constraints that have brought many consequences including vertical growth and increasing subsurface spaces development. Many roles, functions and abilities can be counted for subsurface spaces. Lack of land ownership, impunity and the possibility of continuity of infrastructure services, the transfer of some facilities that are harmful to urban environment to the underground level, reducing energy consumption, reducing environmental pollution, exploiting civil defense and many other issues of are among the benefits of subsurface spaces that are being deployed.
In this research, using Q methodology based on the results of studies related to subsurface spaces and resiliency and the analysis of existing discursive space, a comprehensive understanding of the role of subsurface space development in resiliency of cities was obtained; then, using experts' contributions, different perspectives were identified and categorized so that they would go beyond the set of analyses presented. The findings of the research based on Q's analysis of the factor analysis indicated four approaches to the role of sub-surface development in resilient cities. The first approach reflects the continuity of services; the second approach is rescue and relief, the third approach is urban safety and security, and the fourth approach is environmental protection. In fact, in this study, the capacity of subsurface spaces that could increase the resiliency and return ability of cities against all kinds of threats and accidents was determined.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Factor analysis
  • Passive defense
  • Q Methodology
  • Resiliency
  • subsurface spaces
  1. Bobylev, N, (2016). “Underground space as an urban indicator: Measuring use of subsurface. Tunnelling and Underground Space Technology 55, 40–51.
  2. United Nations, (2014). “World Urbanization Prospects: The 2014 Revision, Highlights,Department of Economic and Social Affair Population Division, ST/ESA/SER.A/ United Nations, New York.
  3. Attarda G et al, (2017). Urban underground development confronted by the challenges ofgroundwater resources: Guidelines dedicated to the construction ofunderground structures in urban aquifersGuillaume. Land Use Policy 64, 461–469.
  4. Delmastro Ch et al, (2016). “Underground urbanism: Master Plans and Sectorial Plans”. Tunnelling and Underground Space Technology 55, 103–111.
  5. Bobylev, N, (2009). “Mainstreaming sustainable development into a city’s Master plan: A case of Urban Underground Space use”. Land Use Policy 26,  1128–1137.
  6. D.V.L,. Makana, L.O. Jeferson, I and Rogers, C.F.D, (2016). “Liveable cities and urban underground space”. Tunnelling and Underground Space Technology 55, pp8-20.
  7. Zhang Z et al., (2017). “Property rights of urban underground space in China: A public good perspective”. Land Use Policy 65, 224–237.
  8. بنسر، ژاک. (1388)، طراحی، توسعه و مدیریت فضاهای زیرزمینی در کانادا، مترجمین بهزاد اسکندر افشار و مژگان محمودی راد، مجله آبادی، شماره 64.
  9. Montazerolhojah, m., pourjafar, m. and Taghvaee, A, (2014). “Urban underground development; an overview of historical underground city in Iran”. International journal of Architectural Engineering and Urban Planing, Vol. 25, No. 1, June 2015.
  10. Kaliampakos D, (2016). “Underground development: a springboard to make city life better in the 21st century”. 15th International scientific conference “Underground Urbanisation as a Prerequisite for Sustainable Development”. Procedia Engineering 165, 205 – 213.
  11. Raymond Sterling, and Priscilla Nelson, (2013). “City resiliency and underground space use”. The Society for Rock Mechanics & Engineering Geology (Singapore).
  12. The National Academies Press, (2013),“UNDERGROUND ENGINEERING FOR SUSTAINABLE URBAN DEVELOPMENT”, Washimgton D.C.
  13. Admiraal H, Cornaro A, (2016). “Why underground space should be included in urban planning policy – And how this will enhance an urban underground future”. Tunnelling and Underground Space Technology 55 , 214–220.
  14. Ilkka Vahaaho,(2014). “Underground space planing in Helsinki”. Journal of Rock Mechanicm and geotecnical Engineering. Vol.6. pp 387-398.
  15. Mateusz Joblonski, Tomasz Lipecki, Wojciech Jaskowski, Agnieczka Ochalek (2016). “Virtual underground city Osowka”, Geology, Geophysics & Environment. Vol. 42(1) pp. 77-78.
  16. سهامی، حبیب اله (1396،. فضاهای امن زیرزمینی، دانشگاه صنعتی مالک اشتر.
  17. Huanqing Li, )2012(. “The Way to Plan a Sustainable “Deep City”: From Economic and Strategic Aspects”. Proceedings REAL CORP 2012 Tagungsband.
  18. Wout Broere, )2016(. “Urban underground space: Solving the problems of today’s cities”. Tunnelling and Underground Space Technology 55 (2016) 245–248.
  19. Chow F.C et al., )2002(. “Hidden Aspects of Urban Planning: Utilisation of Underground Space”. 2nd Int. Conference on Soil Structure Interaction in Urban Civil Engineering.
  20. خوش‌گویان فرد، علیرضا (1386). روش‌شناسی کیو. تهران، مرکز تحقیقات صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
  21. مرادیان، فیض‌الله (1390). روش‌شناسی کیو. کتاب ماه علوم اجتماعی، دوره‌ی جدید، شماره‌ی 37، 96-101.
  22. Exel, J. V., Graaf, G., Brouwer, W. (2007). “Care for a break? An investigation of informal caregivers’ attitudes toward respite care using Qmethodology”, Health Policy,83, 332–342
  23. Duenckmann F. (2010). “The village in the mind: Applying Q-methodology tore-constructing constructions of rurality”. Journal of Rural Studies, 26, 284–295.
  24. زارع چاهوکی، محمدعلی (1389)، روش‌های تحلیل چند متغیره در نرم‌افزار SPSS، دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران.
  25. Ellingsen, I.T., Størksen I., Stephens P. (2010). “Q methodology in social work Research”. International Journal of Social Research Methodology, 13:5, 395-409.
  26. Wright, P. N. (2013). “Is Q for you? : using Q methodology withingeographical and pedagogical research”. Journal of Geography in Higher Education, 37:2, 152-163