تحلیل پدیدارشناسانه عوامل مؤثر بر بازآفرینی کسب‌وکارهای پس از بحران مطالعه‌ موردی کسب‌وکارهای کوچک مناطق زلزله‌زدۀ استان کرمانشاه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مدیریت دولتی- دانشگاه پیام نور

2 استاد یار گروه مدیریت و کارآفرینی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران

3 دانشیار، گروه مدیریت بحران، دانشگاه یورک، کانادا

چکیده

پس از سوانح طبیعی یکی از مهمترین وجوه بازسازی، بازآفرینی کسب‌وکارهای کوچک آسیب‌دیده و تداوم روند فعالیت آنهاست. با این حال هنگام وقوع سوانح طبیعی معمولاً توجه برنامه‌ریزان و متولیان امر بازسازی به ­منظر کالبدی متمرکز بوده و مقوله بازآفرینی کسب‌وکارهای کوچک مورد غفلت قرار­ می‌گیرد. در نتیجه چگونگی بازآفرینی کسب‌وکارهای کوچک چالشی بزرگ در مناطق سانحه‌دیده است و انتخاب رویکرد درست و مناسب مبتنی ­بر شرایط اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جامعه متأثر بسیار حائز اهمیت است. بر این اساس، پژوهش کیفی حاضر با ­هدف واکاوی و تحلیل عوامل مؤثر بر بازآفرینی کسب‌وکارهای کوچک پس ­از زلزله سال 1396 کرمانشاه بااستفاده از روش پدیدارشناسی و رهیافت کلایزی انجام شده است. به این­ منظور، به­ کمک روش‌های نمونه‌گیری هدفمند و ملاکی تجارب­ زیسته­ 36 نفر از مالکان کسب‌وکارهای مختلف آسیب‌دیده شهری و روستایی بااستفاده از مصاحبه عمیق نیمه‌ساختارمند بررسی شد. به‌‌منظور رعایت ویژگی‌های کیفی پژوهش از سه ملاک قابل ‌قبول بودن، تأییدپذیری و قابلیت اطمینان استفاده شد. نتایج تحلیل محتوای استقرایی داده‌های به‌دست‌آمده از مصاحبه‌ها به شناسایی و اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر بازآفرینی کسب‌وکارهای کوچک شامل 157 مفهوم و 8 دسته از عوامل مؤثر ­بر بازآفرینی کسب‌وکارهای کوچک شامل عوامل مدیریتی و اقتصادی، نظارتی و اجرایی، فردی و سازمانی، فرهنگی و اجتماعی، زیرساختی و فرآیندی، حقوقی و قانونی، اطلاع‌رسان و آگاهی‌بخش و عوامل خارجی و غیربومی منتج شدند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که توجه‌ به عوامل مؤثر بر بازآفرینی کسب‌وکارهای کوچک آسیب‌دیده روند بازآفرینی آنها را تسهیل و تسریع کرده و زمینه را برای استمرار معاش و کسب درآمد برای بازماندگان از سانحه فراهم می‌کند.

کلیدواژه‌ها


1-     خمر، غلامعلی و رخشانی، امین­الله (1394). نقش راهکارهای مدیریت بحران در جهت کاهش خسارات ناشی از زلزله؛ مطالعه­ موردی: شهر خرم‌­آباد. جغرافیا و توسعه، شماره 41، 147-160.
2-     حسنی، نعمت (1383). ضرورت بازنگری در مدیریت بحران زلزله در ایران، مجموعه مقالات کارگاه مشترک ایران و ژاپن، نشریه­ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور،1 (198)، 37-49.
3-      Morrish, S. C., & Jones, R. (2019). Post-disaster business recovery: An entrepreneurial marketing perspective. Journal of Business Research.
4-      Orhan, E. (2014). The role of lifeline losses in business continuity in the case of Adapazari, Turkey. Environmental Hazards, 13(4), 298-312.
5-      Corey, C. M., & Deitch, E. A. (2011). Factors affecting business recovery immediately after Hurricane Katrina. Journal of Contingencies and crisis management, 19(3), 169-181.
6-      Xiao, Y., & Van Zandt, S. (2012). Building community resiliency: Spatial links between household and business post-disaster return. Urban Studies, 49(11), 2523-2542.
7-      Miles, S. B., & Chang, S. E. (2006). Modeling community recovery from earthquakes. Earthquake Spectra, 22(2), 439-458.
8-      Xiao, Y., & Peacock, W. G. (2014). Do hazard mitigation and preparedness reduce physical damage to businesses in disasters? Critical role of business disaster planning. Natural Hazards Review, 15(3), 04014007.
9-      Zolin, R., & Kropp, F. (2007). How surviving businesses respond during and after a major disaster. Journal of Business Continuity & Emergency Planning, 1(2), 183-199.
10-  Snedaker, S. and C. Rima (2014) Business continuity and disaster recovery overview. In: Business Continuity and Disaster Recovery Planning for IT Professionals. Syngress, Boston. 1-28.
11-  Watters, J., & Watters, J. (2014). Disaster Recovery, Crisis Response, and Business Continuity: A Management Desk Reference. Apress.
12-  Cremen, G., Seville, E., & Baker, J. W. (2020). Modeling post-earthquake business recovery time: An analytical framework. International Journal of Disaster Risk Reduction, 42, 101328
13-  Powell, F., & Harding, A. (2009). Business recovery and the rebuilding of commercial property. In Proceedings of'Shaken Up'a workshop on recovery following the Gisbourne Earthquake. Wellington: Opus (pp. 38-59).
14-  Li, F., Zhou, T., & Wang, L. (2019). Factors associated with continued operation of businesses after an earthquake: A case study from Lushan, China. Disasters.
15-  Maitra, S. (2010). Disaster recovery and business continuity planning. In Proceedings of the International Conference and Workshop on Emerging Trends in Technology (pp. 1001-1001).
16-  Guidry, P. E., Vaughn, D., Anderson, R. P., & Flores, J. (2015). Business continuity and disaster management: Mitigating the socioeconomic impacts of facility downtime after a disaster. IEEE Industry Applications Magazine, 21(5), 68-77.
17-  Nakatani, N., Murao, O., Meguro, K., & Terumoto, K. (2016). Business Recovery Conditions of Private Enterprises after the 2011 Great East Japan Earthquake and Issues on Business Continuity Measures for Large-Scale Disaster Management—A Case Study of Small and Medium-Sized Enterprises in Miyagi—. IEICE TRANSACTIONS on Fundamentals of Electronics, Communications and Computer Sciences, 99(8), 1539-1550.
18-  Webb, G. R., Tierney, K. J., & Dahlhamer, J. M. (2002). Predicting long-term business recovery from disaster: A comparison of the Loma Prieta earthquake and Hurricane Andrew. Global Environmental Change Part B: Environmental Hazards, 4(2), 45-58.
19-  Sydnor, S., Niehm, L., Lee, Y., Marshall, M., & Schrank, H. (2017). Analysis of post-disaster damage and disruptive impacts on the operating status of small businesses after Hurricane Katrina. Natural Hazards, 85(3), 1637-1663.
20-  Dahlhamer, J. M., & Tierney, K. J. (1998). Rebounding from disruptive events: business recovery following the Northridge earthquake. Sociological spectrum, 18(2), 121-141.
21-  Tierney, K. J., Webb, G. R. (2001). Business vulnerability to earthquakes and other disasters (Preliminary Paper No. 320). Newark: Disaster Research Center, University of Delaware.
22-  Marshall, M. I., & Schrank, H. L. (2014). Small business disaster recovery: a research framework. Natural Hazards, 72(2), 597-616.
23-  Zhang, Y., Lindell, M. K., & Prater, C. S. (2009). Vulnerability of community businesses to environmental disasters. Disasters, 33(1), 38-57.
24-  Asgary, A., Anjum, M. I., & Azimi, N. (2012). Disaster recovery and business continuity after the 2010 flood in Pakistan: Case of small businesses. International journal of disaster risk reduction, 2(1), 46-56.
25-  Dietch, E. A., & Corey, C. M. (2011). Predicting long‐term business recovery four years after Hurricane Katrina. Management Research Review, 34(3), 311-324.
26-  Hagelman, R. R., Connolly, M. H., Zavar, E. M., & Dahal, K. R. (2012). Disaster reconstruction and business geography following the 2007 Greensburg, Kansas Tornado. Environmental Hazards, 11(4), 283-302.
27-  Rose, A., & Krausmann, E. (2013). An economic framework for the development of a resilience index for business recovery. International Journal of Disaster Risk Reduction, 5, 73-83.
28-  Wasileski, G., Rodríguez, H., & Diaz, W. (2011). Business closure and relocation: a comparative analysis of the Loma Prieta earthquake and Hurricane Andrew. Disasters, 35(1), 102-129.
29- پژوهشگاه بین‌­المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله (1396). گزارش زمین‌لرزه 21 آبان 1396 استان کرمانشاه.
30-  Lindell, M. K., & Perry, R. W. (1998). Earthquake impacts and hazard adjustment by acutely hazardous materials facilities following the Northridge earthquake. Earthquake Spectra, 14(2), 285-299.
31-  Whitney, D. J., Dickerson, A., & Lindell, M. K. (2001). Nonstructural seismic preparedness of Southern California hospitals. Earthquake Spectra, 17(1), 153-171.
32-  Rose, A. Z. (2009). A framework for analyzing the total economic impacts of terrorist attacks and natural disasters. Journal of Homeland Security and Emergency Management, 6(1), 1-17.
33-  Alesch, D. J., Holly, J. N., Mittler, E., & Nagy, R. (2001). Organizations at risk: What happens when small businesses and not-for-profits encounter natural disasters?
34-  McClure, D. L. (2000). Disaster recovery for small businesses. Central US Earthquake Consortium Journal, 7(1), 10.
35-  Webb, G. R., Tierney, K. J., & Dahlhamer, J. M. (2000). Businesses and disasters: Empirical patterns and unanswered questions. Natural Hazards Review, 1(2), 83-90.
36-  Green, R., Miles, S., Gulacsik, G., & Levy, J. (2008). Business recovery related to high-frequency natural hazard events.
37-  Yoshida, K., & Deyle, R. E. (2005). Determinants of small business hazard mitigation. Natural Hazards Review, 6(1), 1-12.
38-  Cochrane, H. C. (1992). Overview of economic research on earthquake consequences. The Economic Consequences of a Catastrophic Earthquake, 100-111.
39- ارژنگی، سولماز (1390). بررسی روند بازسازی کسب‌وکارهای کوچک پس ­از زلزله بم، پایان­نامه کارشناسی ارشد، گروه بازسازی پس­ از سانحه، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی.
40- فلاحی، علیرضا و ارژنگی، سولماز (1393). تداوم کسب‌وکارهای کوچک در طراحی شهری مقاوم پس ­از زلزله سال 1382 بم، صفّه، 24 (65)، 95-112.
41-  Kemp, H. (2017). The Survival of Small Businesses in Northeastern Florida After a Natural Disaster, PhD Thesis in Business Administration, Walden University, College of Management and Technology.
42-  Ihsan Özdemir, A., Hafezi, H., Asgary, A. (2017). Factors affecting small business disaster recovery: 2013 Calgary flood case, Journal SYLWAN, 161, 40-65.
43-  Huang, L., Wang, L., & Song, J. (2018). Post-disaster business recovery and sustainable development: a study of 2008 Wenchuan Earthquake. Sustainability, 10(3), 651.
44-  Li, F., Zhou, T., & Wang, L. (2019). Factors associated with continued operation of businesses after an earthquake: A case study from Lushan, China. Disasters.
45-  Lee, J. (2019). Business recovery from Hurricane Harvey. International journal of disaster risk reduction, 34, 305-315.
46-  Cremen, G., Seville, E., & Baker, J. W. (2020). Modeling post-earthquake business recovery time: An analytical framework. International Journal of Disaster Risk Reduction, 42, 101328
47- لطف­آبادی، حسین؛ نوروزی وحیده و حسینی، نرگس (1386). بررسی آموزش روش­‌شناسی پژوهش در روان‌شناسی و علوم تربیتی در ایران، نوآوری­های آموزشی، 6 (21)، 109-140.
48-  Salehi, K., & Golafshani, N. (2010). Commentary: Using Mixed Methods in Research Studies-an Opportunity with Its Challenges. International Journal of Multiple Research Approaches, 4(3), 186.
49- ایران‌منش، محمد (1396). الگویی نو در کمک‌رسانی‌های انسان‌­دوستانه؛ اولویت اشتغال‌زایی در کمک‌رسانی‌های پس از حادثه (بر اساس تجارب زلزله‌های بم و قره‌­داغ آذربایجان شرقی)، تهران: انتشارات صمدیه، چاپ اول.
50- بینش، نگین و امیدوار، بابک (1394). بازتوانی اقتصادی پس ­از سانحه (مطالعه‌ موردی: روستاهای زلزله‌زده استان لرستان)، راه و ساختمان، شماره‌های 106 و 107، 52-67.
51-  Aldrich, D. P. (2011). The power of people: social capital’s role in recovery from the 1995 Kobe earthquake. Natural hazards, 56(3), 595-611.
52-  Asgary, A., Azimi, N., & Anjum, M. I. (2013). Measuring small businesses disaster resiliency: case of small businesses impacted by the 2010 flood in Pakistan. International Journal of Business Continuity and Risk Management, 4(2), 170-187.