سنجش و پهنه بندی میزان تاب آوری کالبدی محات شهری در برابر زلزله نمونه مورد مطالعه منطقه ١٢ تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه مهندسی شهرسازی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران

چکیده

شهرها به‌عنوان گسترده‌ترین ساخته دست بشر همواره در معرض بلایا و سوانح طبیعی و انسانی بسیاری بوده‌اند. در این میان، زلزله اغلب تلفات جبران‌ناپذیری را بر این سکونتگاه‌ها و ساکنان آن تحمیل کرده که لازم است تا با مقاوم‌سازی شهرها بتوان صدمات ناشی از آن را کاهش داد. پژوهش حاضر در حوزه تحقیقات کاربردی–اکتشافی قرار دارد. روش تحقیق به لحاظ هدف؛ شناختی و از نظر ماهیت توصیفی-تحلیلی-مقایسه‌ای است. چارچوب نظری تحقیق با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی صورت گرفته است. فرآیند بررسی‌ها به این صورت است که ابتدا با مروری بر مطالعات صورت‌گرفته اقدام به شناسایی معیارهای تاب‌آوری در برابر زلزله شده و سپس با توزیع پرسش‌نامه اطلاعات لازم گردآوری شده، پس از کمی‌سازی داده‌ها به نرم‌افزار GIS و محیط IDW وارد شده و مورد تحلیل فضایی قرار گرفته‌اند؛ سپس لایه‌های ایجادشده بااستفاده ازتوابع فازی و تحلیل تاپسیس فازی وزن‌دهی شده‌اند. پس از اعمال ضرایب لایه‌ها و بر اساس مدل تاپسیس و همپوشانی آنها، میزان تاب‌آوری محدوده مورد بررسی محاسبه شده است. نتایج حاصل از بررسی‌ها که به صورت نقشه پهنه‌بندی ارائه شده، نشان می‌دهد که میزان تاب‌آوری در تمامی محلات یکسان نیست؛ به‌طوری‌ که محلات بهارستان و فردوسی از نظر تاب‌آوری کالبدی در وضعیت نامطلوب و بسیار نامطلوب و محلات قیام، کوثر و آبشار در وضعیت مطلوب؛ و سایر محلات مورد بررسی هم از وضعیت متوسطی نسبت به تاب‌آوری کالبدی قرار دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Measurement and zoning of physical resilience of urban neighborhoods against earthquake

نویسندگان [English]

  • Masood Zhaleh
  • Farzin Charehjoo
Department of Urban Planning and Design , Sanandaj Branch, Islamic Azad University, Sanandaj , Iran.
چکیده [English]

Cities, as the most complex and widespread man-made structure, have always been exposed to many natural
and human disasters. In the meantime, natural disasters, especially earthquakes, which are among the most
devastating unpredictable hazards, have often caused massive damage and irreparable casualties on these settlements
and its residents; which it is necessary to reduce its damages by urban retrofitting. The present research is
in the field of applied-exploratory researches. The research method is objective and cognitive; and is of a descriptive-
analytical-comparative nature. Study process is designed to first identify the earthquake resiliency criteria
by reviewing multiple studies and then collecting the necessary data through questionnaire. After data quantization,
the necessary information is e

 
[2] CRED. (2017). Natural Disasters-lower mortality, higher cost. Centre for Research on the Epidemiology of Disastres: Institute Health and Society, Université Catholique de Louvain.
[3] SWISS RE. (2018). Natural catastrophes and man-made disasters in 2017: a year of record-breaking losses. SWISS REINSURANCE COMPANY: SWISS RE institute.
[4] Farrell, Kyle. (2017). The Rapid Urban Growth Triad: A New Conceptual Framework for Examining the Urban Transition in Developing Countries. Sustainability, 9(8), 1407.
[5] Gupta, Anil Kumar; Singh, Swati; Wajih, Shiraz A; Mani, Nivedita; & Singh, A K. (2017). Urban Resilience and Sustainability Through Peri-urban Ecosystems: Integrating CCA and DRR. Rockefeller Foundation, USA and GEAG New Delhi India.
[6] García-Nieto, Ana Paula; Geijzendorffer, llse R; Baró, Francesc; Roche, Philip K; Bondeau, Alberte; & Cramera, Wolfgang. (2018). Impacts of urbanization around Mediterranean cities: Changes in ecosystem service supply. Ecological Indicators, (91), 589-606. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2018.03.082
[7] Paciência, Inês; & Moreira, André. (2017). Human health: is it who you are or where you live? The Lancet Planetary Health, 1(7), e263-e264.
[8] Desouza, Kevin C; & Flanery, Trevor H. (2013). Designing, planning, and managing resilient cities: A conceptual framework. Cities, (35), 89-99. https://doi.org/http://dx.doi.org/10.1016/j.cities.2013.06.003
[9] Josune Hernantes; Maraña, Patricia; Gimenez, Raquel; Sarriegi, Jose Mari; & Labaka, Leire. (2019). Towards resilient cities: Amaturity model for operationalizingr esilience. Cities, (84), 96-103. https://doi.org/doi.org/10.1016/j.cities.2018.07.010
[10] ‫غفاری، عطا؛ پاشازاده، اصغر؛ آقایی، واحد. (۱۳۹۶). سنجش و اولویت‌بندی تاب‌آوری شهری در مقابل زلزله (نمونه موردی شهر اردبیل و مناطق چهارگانه آن). فصل‌نامه جغرافیا و مخاطرات محیطی، 6(21)، 21.
‏[11] ‫محمدی سرین دیزج، مهدی؛ احدنژاد روشتی، محسن. (۱۳۹۵). ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی شهری در برابر مخاطره زلزله. مورد مطالعه: شهر زنجان. تحلیل فضایی مخاطرات محیطی، سوم(1).
‏[12] ‫رضایی، محمدرضا؛ رفیعیان، مجتبی؛ حسینی، سیدمصطفی. (۱۳۹۴). سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی اجتماع‌های شهری در برابر زلزله (مطالعۀ موردی: محله‌های شهر تهران). پژوهش‌های جغرافیای انسانی، 47(4)، 609-623.
[13] Wang, Zhiqiang; Wang, Huimin; Huang, Jing; Kang, Jinle; & Han, Dawei. (2018). Analysis of the Public Flood Risk Perception in a Flood-Prone City: The Case of Jingdezhen City in China. Water, 10(11), 1577. https://doi.org/10.3390/w10111577
[14] Bastaminia, Amir; Rezaie, Mohammad reza; Tazesh, Y.; & Dastoorpoor, Maryam. (2016). Evaluation of Urban Resilience to Earthquake A Case Study: Dehdasht City. International Journal of Ecology & DevelopmentTM, 31(4), 46-56.
[15] ‫جعفریان، نغمه؛ نژاد، حسین؛ مبهوت، محمدرضا. (۱۳۹۶). ارزیابی تاب‌آوری اجتماعی و اقتصادی در برابر زلزله (نمونه موردی بجنورد). فصل‌نامه علمی پژوهشی امداد و نجات، 9(1)، 15-26.
[16] Mitra, Amit; Wajih, Shiraz; & Singh, Bijay. (2015). Wheezing ecosystems, livelihood services and climate change resilience in Uttar Pradesh. The Asian Cities Climate Change Resilience Network.
[17] Birkmann, Joern; Garschagen, Matthias; Kraas, Frauke; & Quang, Nguyen. (2011). Adaptive urban governance: New challenges for the second generation of urban adaptation strategies to climate change. Sustainability Science, 5(2), 185-206. https://doi.org/DOI: 10.1007/s11625-010-0111-3
[18] Hosseinioon, Solmaz. (2018). Measuring Urban Resilience to Natural Disasters for Iranian Cities: Challenges and Key Concepts. Springer International Publishing, (71-89). https://doi.org/https://doi.org/10.1007/978-3-319-68606-6-6
[19] LUPÍŠEK, A; RŮŽIČKA, J; TYWONIAK, J; HÁJEK, P; & VOLF, M. (2018). CRITERIA FOR EVALUATION OF RESILIENCE OF RESIDENTIAL BUILDINGS IN CENTRAL EUROPE. International Journal of Applied Science and Engineering Research, 9(2), 89–93. https://doi.org/DOI: 10.1556/1848.2018.9.2.2
[20] WCDR. (2005). Hyogo Framework for Action 2005-2015: Building the Resilience of Nations and Communities to Disasters (HFA). Retrieved January 22, 2019, from
[21] Abunnasr, Yader F. (2013). Climate Change Adaptation: A Green Infrastructure Planning Framework for Resilient Urban Regions. University of Massachusetts Amherst.
[22] ‫قرایی، فریبا؛ مثنوی، محمدرضا؛ حاجی‌بنده، مونا. (۱۳۹۶). بسط شاخص‌های کلیدی سنجش تاب‌آوری مکانی-فضایی شهری؛ مرور فشرده ادبیات نظری. پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر، 14(57)، 19-32.
 [23] ESCAP; ADB; & UNDP. (2018). Transformation towards sustainable and resilient societies in Asia and the Pacific. Bangkok, Thailand: United Nations.
[24] Fekete, Alexander; & Fiedrich, Frank (eds.). (2018). Urban Disaster Resilience and Security: Addressing Risks in Societies. Springer International Publishing.
[25] Masten, Ann S. (2018). Resilience Theory and Research on Children and Families: Past, Present, and Promise. Journal of Family Theory & Review, 10(1), 12-31. https://doi.org/10.1111/jftr.12255
[26] Velasco, Marc; Russo, Beniamino; Martínez, Montserrat; Malgrat, Pere; Monjo, Robert; Djordjevic, Slobodan; … Buskute, Aira. (2018). Resilience to Cope with Climate Change in Urban Areas—A Multisectorial Approach Focusing on Water—The RESCCUE Project. Water, 10(10), 1356. https://doi.org/10.3390/w10101356
[27] RF. (2016). RESILIENCE AND THE BUILT ENVIRONMENT- Definition from 100 Resilient Cities. Australian Sustainable Built Environment Council: Rockefeller Foundation.
[28] Caputo, S. (2013). Urban resilience: a theoretical and empirical investigation. Coventry University, Lanchester Library.
[29] APFM. (2017). Integrated Flood Management Tools Series - Community-based Flood Management. Associated Programme on Flood Management.
[30] Bujones, Alejandra Kubitschek; Jaskiewicz, Katrin; Linakis, Lauren; & McGirr, Michael. (2013). A Framework for Analyzing Resilience In Fragile and Conflict-Affected Situations. Columbia University SIPA.
[31] Boidin, Bruno; Gérardin, Hubert; & Lallau, Benoît. (2017). resilience and development. Mondes en developpement, (180), 7-12.
[32] ‫داداش‌پور، هاشم؛ عادلی، زینب. (۱۳۹۴). سنجش ظرفیت‌های تاب‌آوری در مجموعه شهری قزوین، 4(2)، 73-84.
‏[33] ‫رمضان زاده لسبویی، مهدی؛ بدری، سید علی. (۱۳۹۳). تبیین ساختارهای اجتماعی-اقتصادی تاب‌آوری جوامع محلی در برابر بلایای طبیعی با تأکید بر سیلاب مطالعه موردی: حوضه‌های گردشگری چشمه کیله تنکابن و سردآبرود کلاردشت. جغرافیا، 12 (دوره جدید)(40)، 109-131.
‏[34] ‫سلمانی‌مقدم، محمد؛ ابوالقاسم، امیراحمدی؛ فرزانه، کاویان. (۱۳۹۳). بررسی نقش برنامه‌ریزی کاربری اراضی در بهبود تاب‌آوری شهری در برابر زمین‌لرزه با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایGIS .(مطالعه موردی: شهر سبزوار). مطالعات جغرافیایی مناطق خشک، 17(5)، 17-34.
‏[35] ‫فرزاد بهتاش، محمدرضا؛ کی‌نژاد، محمدعلی؛ پیربابایی، محمدتقی؛ عسگری، علی. (۱۳۹۲). ارزیابی و تحلیل ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری کلان‌شهر تبریز. پردیس هنرهای زیبا دانشگاه تهران، 18(شماره 3)، 33-42.
[36] Valdés, Helena Molin; Amaratunga, Dilanthi; & Haigh, Richard. (2013). Making Cities Resilient: from awareness to implementation. INTERNATIONAL JOURNAL OF DISASTER RESILIENCE IN THE BUILT ENVIRONMENT, 4(1), 5-8. https://doi.org/https://doi.org/10.1108/17595901311299035
[37] Figueiredo, Lorena; Honiden, Taku; & Schumann, Abel. (2018). OECD Regional Development Working Papers 2018/02- Indicators for Resilient Cities. Lamia Kamal-Chaoui, Director, Centre for Entrepreneurship, SMEs, Regions and Cities, OECD.
[38] Sundstrom, Shana M.; Allen, Craig R.; & Barichievy, Chris. (2012). Species, functional groups, and thresholds in ecological resilience. Conservation Biology: The Journal of the Society for Conservation Biology, 26(2), 305-314. https://doi.org/10.1111/j.1523-1739.2011.01822.x
[39] keck, Markus; & Sakdapolrak, Patrick. (2013). WHAT IS SOCIAL RESILIENCE? LESSONS LEARNED AND WAYS FORWARD. Erdkunde, 67(1), 5-19.
‏[40] ‫قرایی، فریبا؛ مثنوی، محمدرضا؛ حاجی‌بنده، مونا. (۱۳۹۶). بسط شاخص‌های کلیدی سنجش تاب‌آوری مکانی-فضایی شهری؛ مرور فشرده ادبیات نظری. پژوهشکده هنر، معماری و شهرسازی نظر، 14(57)، 19-32.
[41] Han, Lijian; Zhou, Weiqi; Li, Weifeng; & Qian, Yuguo. (2018). Urbanization strategy and environmental changes: An insight with relationship between population change and fine particulate pollution. Science of The Total Environment, (642), 789-799. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.06.094
[42] Sharif, Ayyoob. (2019). Resilient urban forms: A review of literature on streets and street networks. Building and Environment, (141), 171-187. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.buildenv.2018.09.040
[43] Suman Patra; Sahoo, Satiprasad; Mishra, Pulak; & Mahapatrac, Subhash Chandra. (2018). Impacts of urbanization on land use /cover changes and its probable implications on local climate and groundwater level. Journal of Urban Management, 7(2), 70-84. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.jum.2018.04.006.
‏‏‏‏‏[44] ‫ناظمی، زهرا. (۱۳۹۴). طراحی فضاهای شهری تاب‌آور با تأکید بر جنبه‌های کالبدی-عملکردی (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه هنر اصفهان.
‏ [45] Havko, Jan; mitasova, Veronika; Pavlenko, Thomas; Titko, Michal; & Kovacova, Jana. (2017). Financing the disaster resilient city in the Slovak Republic. Procedia Engineering, (192). https://doi.org/doi: 10.1016/j.proeng.2017.06.052
[46] Khazai, Bijan; Cardona, Omar Dario; Carreño Tibaduiza, Martha Liliana; & Barbat, Alex H. (2015). A Guide to Measuring Urban Resilience: Principles, Tools and Practice of Urban Indicators.
[47] Meerow, Sara; ,  Newell, Joshua P; & , Stults, Melissa. (2016). Defining urban resilience: A review. Landscape and Urban Planning, (147). https://doi.org/http://dx.doi.org/10.1016/j
[48] Hernantes, Josune; Maraña, Patricia; Gimenez, Raquel; Sarriegi, Jose Mari; & Labaka, Leire. (2019). Towardsresilientcities:Amaturitymodelforoperationalizingresilience. Cities, (84), 96-103. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cities.2018.07.010
[49] Wang, Yun-cai; Shen, Jia-ke; Xiang, Wei-ning; & Wang, Jie-Qiong. (2018). Identifying characteristics of resilient urban communities through a case study method. Journal of Urban Management, (7), 141-151. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.jum.2018.11.004
[50] Daneshvar Rouyendegh, Babak; Yildizbasi, Abdullah; & Arikan, Ümmühan Z. B. (2018). Using Intuitionistic Fuzzy TOPSIS in Site Selection of Wind Power Plants in Turkey. https://doi.org/10.1155/2018/6703798
[51] Rudnik, Katarzyna; & Kacprzak, Dariusz. (2017). Fuzzy TOPSIS method with ordered fuzzy numbers for flow control in a manufacturing system. Applied Soft Computing, (52), 1020-1041. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.asoc.2016.09.027
[52] Kabir, Golam; & Akhtar Hasin, M. Ahsan. (2012). COMPARATIVE ANALYSIS OF TOPSIS AND FUZZY TOPSIS FOR THE EVALUATION OF TRAVEL WEBSITE SERVICE QUALITY. International Journal for Quality research, 6(3).
[53] Juma, Calestous. (2018). Exponential Innovation and Human Rights Implications for Science and Technology Diplomacy. Belfer Center for Science and International Affairs.
[54] ‫حیدرزاده، حمیده؛ بالیست، جهانبخش؛ کریمی، سعید؛ جعفری، حمیدرضا. (۱۳۹۵). پهنه‌بندی تاب‌آوری بافت‌های شهری در برابر زلزله با استفاده از منطق فازی و FAHP  مطالعه موردی: منطقه 12 شهرداری تهران). انجمن ارزیابی محیط زیست ایران، 7(14)، 61-72.