ارزیابی میزان تاب آوری شهر نورآباد ممسنی در برابر سوانح طبیعی )زلزله 1(

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه جغرافیا دانشگاه مازندران

2 استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، ایران

3 ، دانش آموخته کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

چکیده

مخاطر‌ه‌های طبیعی چالشی اساسی در دستیابی به توسعه پایدار جوامع انسانی است. این‌گونه مخاطرات این ظرفیت را دارند که در نبود سیستم‌های کاهش خطر به سوانحی هولناک و ویران‌کننده برای اجتماعات بشری تبدیل شوند. عموماً این تأثیرگذاری به واسطه ارتباطات بسیار پیچیده موجود میان سیستم‌های مختلف جوامع انسانی ابعاد گسترده‌ای داشته و باعث وارد آمدن خسارات بسیاری به بخش‌های گوناگون از جمله کالبد، اجتماع، فرهنگ و هویت می‌شود. علی‌رغم عدم پیش‌بینی زمان وقوع بسیاری از این مخاطرات می‌توان با چاره‌اندیشی و شناخت همه جانبه این گونه وقایع در جامعه تحت تأثیر میزان آسیب‌پذیری را به حداقل ممکن کاهش داد و از این راه به جامعه‌ای پایدار به واسطه تاب‌آوری در مواجهه با این گونه پدیده‌ها دست یافت. افزایش تاب‌آوری شهرها در برابر بلایای طبیعی به ویژه زمین‌لرزه‌ها به میزان زیادی در کاهش این خسارات و همچنین زمان بهبودی جوامع مؤثر است. در این میان برنامه‌ریزان و مدیران شهری به منزله مهمترین نهادهای درگیر در طراحی کالبد شهرها نقشی اساسی در افزایش تاب‌آوری جوامع شهری در برابر زمین‌لرزه دارند. هدف از انجام این تحقیق سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری شهر نورآباد ممسنی در برابر مخاطر‌ه‌های طبیعی با تأکید بر زلزله است. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمونهای تی تک‌نمونه و واریانس یک‌طرفه انجام شده است. نتایج این تحقیق نشان داد که نواحی از نظر شاخص اقتصادی، کالبدی، نهادی و اجتماعی با یکدیگر تفاوت معناداری دارند و شهر نورآباد ممسنی از نظر تاب‌آوری کالبدی، اجتماعی و نهادی مطلوب و در بعد اقتصادی نامطلوب است.

کلیدواژه‌ها


[1] Lu, P., & Stead, D. (2013). Understanding the notion of resilience in spatial planning: A case study of Rotterdam, The Netherlands. Cities, 35, 200–212.
 
] 2[  رضایی و همکاران؛ ۱۳۹4. سنجش و ارزیابی میزان تاب‌آوری کالبدی اجتماع‌های شهری در برابر زلزله (نمونه موردی: محله‌های شهر تهران). مجله پژوهش‌های انسانی، دوره 47، شماره 4. صفحات 45-19.
 [3] Mitchell, T., & Harris, K. (2012). Resilience: A risk management approach: Background Note: Overseas Development Institute (ODI(
 
]4[  صیامی، قدیر؛ تقی‌نژاد، کاظم و اهدی کلاکی، علی(1394). آسیب‌شناسی لرزه‌ای پهنه‌های شهری با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی معکوس (IHXP) و GIS؛ مطالعه موردی: شهر گرگان. فصل‌نامه مطالعات برنامه‌ریزی شهری. سال سوم، شماره نهم، بهار 94. صص 43-63
 
[5]  Banica, A., Rosu, L., Muntele, L., & Grozavu, A., 2017. Towards Urban Resilience: A Multi-Criteria Analysis of Seismic Vulnerability in Lasi City. (Romania). Sustainability 2017, 9, 270.
 [6] Bujones, A, K., Jaskiewicz, K., Linakis, L., & McGirr, M., 2013. A Framework for Resilience in Fragile and Conflict-Affected Situations. Columbia University SIPA 2013.
 
[7] McEntire, D. A., Fuller, C., Johnston, C. W., & Weber, R. (2002). A comparison of disaster paradigms: The search for a holistic policy guide. Public Administration Review, 62(3), 267-281
 
[8] Johnson, C., & Blackburn, S. (2014). Advocacy for urban resilience: UNISDR’s making cities resilient campaign. Environment and Urbanization, 26(1), 29-52.
 
[9] Seeliger, L., & Turok, I. (2014). Averting a downward spiral: building resilience in informal urban settlements through adaptive governance. Environment and Urbanization, 26(1), 184-199
 
[10] Satterthwaite, D. (2013). The political underpinnings of cities’ accumulated resilience to climate change. Environment and Urbanization, 25(2), 381-391.
 
[11] Liao, K. H. (2012). A theory on urban resilience to floods—a basis for alternative planning practices. Ecology and society, 17(4).
 
[12] Kärrholm, M., Nylund, K., & de la Fuente, P. P. (2014). Spatial resilience and urban planning: Addressing the interdependence of urban retail areas. Cities, 36, 121-130.
 
 [13] Folke, C., Carpenter, S., Walker, B., Scheffer, M., Chapin, T., & Rockström, J. (2010). Resilience thinking: integrating resilience, adaptability and transformability. Ecology and society, 15(4).
 
 [14]  Carpenter, S., Arrow, K., Barrett, S., Biggs, R., Brock, W., Crépin, A. S & Li, C. Z. (2012). General resilience to cope with extreme events. Sustainability, 4(12), 3248-3259.
 
[15] Stumpp, E. M. (2013). New in town? On resilience and “Resilient Cities”. Cities, 32, 164-166.
[16]  Suárez, M., Gómez-Baggethun, E., Benayas, J., & Tilbury, D. (2016). Towards an urban resilience Index: a case study in 50 Spanish cities. Sustainability8(8), 774.
 
 
[17] Southwick, S. M., Bonanno, G. A., Masten, A. S., Panter-Brick, C., & Yehuda, R. (2014). Resilience definitions, theory, and challenges: Interdisciplinary perspectives. European journal of psychotraumatology, 5(1), 25338.
 
[18] Mandin, P. (2007). COMMENTARY ETHICS AND REFLECTING PROCESSES.  Journal of Social Work Practice, 21(2), 235-238
 
[19] Manyena, B., O'Brien, G., O'Keefe, P., & Rose, J. (2011). Disaster resilience: a bounce back or bounce forward ability?. Local Environment: The International Journal of Justice and Sustainability, 16(5), 417-424.
 
[20] Matyas, D., & Pelling, M. (2015). Positioning resilience for 2015: the role of resistance, incremental adjustment and transformation in disaster risk management policy. Disasters, 39(s1), s1-s18.
 
[21] Manyena, S. B. (2014). Disaster resilience: A question of ‘multiple faces’ and ‘multiple spaces’?. International Journal of Disaster Risk Reduction, 8, 1-9.
 
[22] Warner, R. (2013). Resilience or relief: Canada's response to global disasters. Canadian Foreign Policy Journal, 19(2), 223-235.
 
[23] Busapathumrong, P. (2013). Disaster management: Vulnerability and resilience in disaster recovery in Thailand. Journal of social work in disability & rehabilitation, 12(1-2), 67-83.
 
]24[  قرایی، فریبا؛ مثنوی، محمدرضا؛ حاجی‌بنده، مونا (1396). بسط شاخص‌های کلیدی سنجش تاب‌آوری مکانی-فضایی شهری؛ مرور فشرده ادبیات نظری، باغ نظر، سال 14، شماره 57. 
 
[25] Cutter, S. L., Ash, K. D., & Emrich, C. T. (2014). The geographies of community disaster resilience. Global environmental change, 29, 65-77.
 
 [26] Yoon, D. K. (2012). Assessment of social vulnerability to natural disasters: a comparative study. Natural Hazards, 63(2), 823-843.
 
]27[  رفیعیان، مجتبی؛ رضایی، محمدرضا؛ عسگری، علی؛ پرهیزکار، اکبر؛ شایان، سیاوش( 1389). تبیین مفهومی تاب‌آوری، برنامه‌ریزی و (CBDM) شاخص‌سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع‌محور، برنامه‌ریزی و آمایش فضا، مدرس علوم انسانی، 15(4)، صص 41-19.
[28] Beatley, T. & Newman P. (2013). Biophilic cites are sustainable, resilient cites, International Journal of Sustainability 5(8), 3328-3345.
 
[29]  رکن‌الدین افتخاری، عبدالرضا؛ صادقلو، طاهره (1396)، تاب‌آوری اجتماعات محلی در برابر مخاطرات محیطی، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس.
[30] WINDLE, G. (2011). What is resilience? A review and conceptanalysis. Reviews in Clinical Gerontology, 21, 152-169.
[31] Mcntire, D. A (2014). Disaster response and recovery: strategies and tactcs for resilience, Publishers of John Wiley & Sons, 2nd edition.
[32] Martinelli Davide, Cimellaro Gian Paolo, Terzic Vesna, Mahin Stephen (2014). Analysis of economic resiliency of communities affected by natural disasters: The bay area case study. 4th International Conference on Building Resilience, Building Resilience: 8-10. Salford Quays, United Kingdom, Economics and Finance ,18 ,959 .
[33] matyas, D., Pelling, M. (2015). Positoning resilience for: the role of resistance, incremental adjustment andtransformaton in disaster risk management policy. Disasters,39, 1-18.
 [34] Brown K. (2014). Global environmental change IA social turn for resilience? Progress in Human Geography, 38, 107-117.