الگوی طراحی شبکه ی آ برسانی شهری برای تأمین پایدار آب در برابر تهدیدات با رویکرد محله محوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه صنعتی مالک اشتر

2 سازمان پدافند غیرعامل کشور

3 سایر/سایر

چکیده

از آنجا که شبکه توزیع آب به‌عنوان آخرین حلقه از چرخه آب‌رسانی شهری ارتباط مستقیمی با مشترکان دارد، از این‌رو پس از وقوع بحران تغییرات ایجادشده در کمیت و کیفیت آب شرب ممکن است پیامدهای ناخوشایندی به دنبال داشته باشد. یکی از مهمترین اقدامات مورد نیاز برای کاهش پیامدهای منفی ناشی از وقوع تهدیدهای انسان‌ساخت یا رخدادهای طبیعی و حوادث ذاتی در شبکه‌های آب‌رسانی شهری، داشتن طرحی متناسب با اصول و مبانی پدافند غیرعامل است. پژوهش حاضر برای ارائه الگوی طراحی شبکه آب شهری انجام‌ شده تا پایداری لازم را در برابر بحران‌های احتمالی ایجاد کند. در همین راستا ابتدا 4 مدل (سریالی، شاخه‌ای، حلقوی و مرکب) موجود برای طراحی شبکه آب تشریح شده و با شناخت 11 مدل شهرسازی و تطبیق آنها با مدل‌های شبکه آب در نهایت 6 مدل (شعاعی، حلقوی، تارعنکبوتی، شطرنجی، اقماری و کهکشانی) برای طراحی شبکه آب مطلوب ارزیابی شدند. با درنظرگرفتن 7 اصل پدافند غیرعامل (کوچک‌سازی، شبکه‌سازی، مستحکم‌سازی، ذخیره‌سازی، موازی‌سازی، پراکنده‌سازی و جایگزین‌سازی) مدل‌های شهری منتخب برای طراحی شبکه آب حول 4 محور اصلی (کاهش احتمال وقوع تهدیدها، کاهش آسیب‌پذیری، سرعت بازگردانی به شرایط عادی و مدیریت آسان‌تر در شرایط اضطراری) که مجموعاً 168 حالت مختلف را شامل می‌شوند، ارزیابی شدند. با توجه به نتایج حاصل‌شده، چارچوب نظری الگو تدوین و 6 محور اصلی آن تعیین شد. در ادامه با شناسایی 34 مشخصه برای الگوی پیشنهادی 14 مورد از نوآوری‌های الگو معرفی شدند و در نهایت با ترسیم سیمای عمومی مورد نظر الگوی طراحی شبکه آب‌رسانی شهری برای تأمین پایدار آب در برابر تهدیدها با رویکرد محله‌محوری ارائه شد.

کلیدواژه‌ها


[1] پورمحمدی، محمدرضا و شفاعتی، آرزو و ملکی، کیومرث. (1390). ضرورت توجه به پدافند غیرعامل در برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری و راهبردی در کاهش آثار حملات خارجی. ایلام: سومین همایش ملی پدافند غیرعامل، دانشگاه ایلام، ص 134 - 135.
[2] نورنژاد، مسعود. (1377). راهی به سوی توسعه پایدار. تهران: ماهنامه اطلاعات سیاسی اقتصادی، سال 12، شماره‌های 131 – 132 ، صص 185-193.
[3] امینی ورکی، سعید. (1393). ارزیابی آسیب‌پذیری شهرها در برابر مخاطرات محیطی با استفاده از GIS (نمونه موردی: ساری). تهران: پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی مالک اشتر.
[4] کریمی، رضا (1393)، طراحی شبکه توزیع آب شهری از منظر پدافند غیرعامل، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران.
[5] منزوی، م ت. (1383). آبرسانی شهری. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
[6] Ruelle, C. .(2009) Sustainable Neighbourhoods, LEMA, Local Environment Management & Analysis.
[7] Churchill, C. .(1999) Development of decision support system for sustainable community design, ASCE Journal of Urban Planning and Development. 125, 17-35.
[8] Soltani, A., Bosman, C. .(2004) Evaluating Sustainable Urban Form , Comparing Two Neighbourhood Development Patterns in Adelaide. Conference Proceedings for the 2nd State of. Australian Cities Conference, Griffith University, Queensland, Australia.
[9] Rosel and Mark .(2000). Sustainable Community Development. Article in Progress in Planning 54(2):73-132 · December 2000 . DOI: 10.1016/S0305-9006(00)00003-9.
[10] خادم‌الحسینی، احمد و طهماسبی­زاده، فرشاد و میرعنایت، ناهید. (1390). نقش محله‌محوری در مدیریت شهری مطالعه موردی: منطقه 9 اصفهان. تهران: مجموعه مقالات همایش ملی آرمان شهر ایرانی.
[11] Fridman, J.. .(1993) Toward a Non-Euclidian Mode of Planning-APA Journal. Autumn - 42.
 [12] Haestad, M., Walski, T. M., Chase, D. V., Savic, D. A., Grayman, W., Backwith, S., Koelle, E. (2003). «Advanced Water Distribution Modeling and Management», CT, USA   Haestad Press, Waterbury.
[13] Li, H. (2007). «Hierarchical risk assessment of water supply systems». Submitted for the Degree of Doctor of Philosophy, Loughborough University
[14] Roozbahani, A., Zahraie, B., Tabesh, M. (2013). «Integrated risk assessment of urban water supply systems from source to tap». Stochastic Environmental
[15] approach using MATLAB, A.R.-B., COST VALUE FUNCTION OF WATER DISTRIBUTION NETWORKS. 2008, An-Najah National University.
[16] Mays, L. W. (2004). «Water supply systems security», New York, McGraw-Hill Professional Engineering
[17] نائبی، امیر و چمنی، محمدرضا. (1382). شبکه‌های توزیع آب شهری. اصفهان: مرکز نشر دانشگاه صنعتی اصفهان.
[18] آشفته ، ج. (1385). طراحی آبرسانی شهری. تهران: انتشارات نشر شهرآب.
[19] افشار، عباس و نجفی، احسان. (1390). مدیریت پیامدهای ناشی از حملات بیولوژیکی و شیمیایی به شبکه‌های توزیع آب شهری. تهران: پنجمین همایش ملی و نمایشگاه تخصصی مهندسی محیط زیست.
[20] پیری حور، حسن و نخعی، جلال و قنبری­نسب، علی و کیانی، سعید. (1395)، طراحی آمایش دفاعی در تراکم‌زدایی با بهره‌گیری از مدل TIS (مطالعه موردی: مقایسه نیروگاه نطنز با نیروگاه کره شمالی)، تهران، فصنامه علمی-ترویجی پدافند غیرعامل، سال هفتم، شماره 4، صص 76-63.
[21] امام‌جمعه، حسین (1393)، ارزیابی شبکه‌های توزیع آب با استفاده از روش آنتروپی اطلاعات بر پایه عدم قطعیت‌های مکانیکی و هیدرولیکی، رساله تخصصی، پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی، تهران، ایران.
[22] بی‌نیاز، احسان (1389)، توسعه پایدار شهری برای مقابله با بحران آب کلان شهر تهران، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد، دانشگاه‌ تهران، تهران، ایران.
[23] قاضی‌زاده، علیرضا (1387)، تبیین مبانی مهندسی پدافند غیرعامل در تأسیسات آب‌رسانی شهری، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید عباسپور، تهران، ایران.
[24] رحمتی، مریم (1395)، بررسی آسیب‌پذیری شبکه توزیع آب‌رسانی شهری به روش نظریه شبکه، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران.
[25] هاشمی، حسن و همکاران (1394)، مدیریت بهینه‌سازی میزان تزریق کلر در شبکه‌های توزیع آب با استفاده از مدل water Gems ، مجله تحقیقات نظام سلامت، تهران، ایران.
[26] رهنما، رضا و راستی، رضا و حسنی، نعمت و قیاسوند، مصطفی. (1394)، بررسی آسیب‌پذیری لرزه‌‌ای شبکه آب‌رسانی منطقه 11 تهران جهت مقاوم‌سازی، فصلنامه دانش پیشگیری و مدیریت بحران، تهران، ایران.
[27] Rebecca M. Dziedzic, (2015), Decision Support Tools for Sustainable Water Distribution Systems, Ph.D. Thesis, Graduate Department of Civil Engineering University of Toronto. 
 [28]Manuel Lopez-Ibanez, (2009), Operational Optimisation of Water Distribution Networks, A thesis submitted in partial fulfilment of the requirements of Edinburgh Napier University, for the award of Doctor of Philosophy.
 [29]Huipeng Li, (2007), Hierarchical Risk Assessment of Water Supply Systems,  Submitted for the Degree of Doctor of Philosophy from Loughborough University.
[30] Lufthansa, Rahman Kanta, (2006), Vulnerability Assessment of Water Supply Systems for Insufficient Fire Flows¸ Bangladesh University of Engineering and Technology.
[31] Lawrence David Johnson, (2012), Application of a Heuristic Method a water Distribution system for Determining optimal water quality Monitoring Locations, A Thesis presented to the Faculty of California Polytechnic State University, San Luis Obispo.
[32] Sela Perelman, L.Abbas, W.Koutsoukos, X., and Amin, S. (2016). "Sensor placement for fault location identification in water networks: A minimum test cover approach." Automatica, 10.1016/j.automatica.2016.06.005, 166-176. 
[33] Rathi, S.Gupta, R.Kamble, S., and Sargaonkar, A. (2016). "Risk Based Analysis for Contamination Event Selection and Optimal Sensor Placement for Intermittent Water Distribution Network Security." Water Resources Management,10.1007/s11269-016-1309-7,2671-2685. 
 [34] زیاری، کرامت‌الله و مهدنژاد، حافظ و پرهیز، فریاد. (1389). مبانی و تکنیک‌های برنامه‌ریزی شهری. چابهار: انتشارات دانشگاه بین‌المللی چابهار.
[35] وزارت‌نیرو. (1391)، نظام‌نامه مدیریت‌بحران و پدافند غیرعامل، تهران، جمهوری اسلامی ایران، وزارت نیرو، شماره سند۲-ن‌م‌ب‌پ‌–‌م‌ب‌پ.
[36] شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور. (1392). دستورالعمل تهیه، ارزیابی و تصویب مطالعات امکان‌سنجی و توجیهی پدافند غیرعامل در طرح‌های توسعه آب و فاضلاب. تهران.
[37] دفتر مدیریت بحران و پدافند غیرعامل وزارت نیرو. (1393). دستورالعمل سطح‌بندی طرح‌های توسعه‌ای و درحال بهره‌برداری صنعت آب و برق. تهران: جمهوری اسلامی ایران، وزارت نیرو.
[38] دفتر پدافند غیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان تهران. (1395). دستورالعمل انجام مطالعات پدافند غیرعامل طرح‌های در دست بهره‌برداری آب و فاضلاب. تهران: شرکت آب و فاضلاب استان تهران، مرکز مدیریت بحران و پدافند غیرعامل.
[39] شورای عالی امنیت ملی. (1393). سند جامع مدیریت پایدار آب شرب کشور. تهران.
[40] نشریه شماره 3 -117. (1392). ضوابط سامانه‌های انتقال و توزیع آب شهری و روستایی. تهران: دفتر مهندسی و معیارهای فنی آب و آبفا، معاون برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی وزارت نیرو.
[41] مبحث بیست‌ویکم مقررات ملی ساختمان. (1391). پدافند غیرعامل. تهران: مقررات ملی مسکن و شهرسازی.
[42] پیری‌حور، حسن (1396)، الگوی طراحی شبکه آب شهری برای تأمین پایدار آب در برابر تهدیدها با تأکید بر محله‌محوری (مطالعه موردی: آب و فاضلاب منطقه 5 تهران)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه صنعتی مالک اشتر.