تخمین آسیب‏ پذیری شهر گرگان در برابر زلزله با تأکید بر فاصله از تأسیسات شهری با روش منطق فازی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، عضو هیئت علمی، دانشگاه بین المللی امام رضا(ع)، مشهد.

2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بروجرد

3 دانشجوی دکتری و برنام هریزی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نور.

چکیده

خطر زلزله همواره جوامع بشری را تحت‏ الشعاع خود قرار می ‏دهد و خسارات جبران‏ ناپذیری به این جوامع وارد می‏ آورد؛ بنابراین، آمادگی مقابله با این بحران از طریق شناسایی نقاط آسیب‏ پذیر و برطرف کردن آن‏ها در جهت کاهش آسیب‏ های ناشی از زلزله مؤثر است. بسیاری از شهرهای ایران بر روی پهنه‏ های با خطر نسبی متوسط و زیاد زلزله واقع شده‏ اند. شهر گرگان با جمعیتی حدود 330هزار نفر و وسعتی معادل 3600 هکتار در سال1390جزء شهرهای واقع بر روی پهنه‏ های زلزله‏ خیز با خطر نسبی زیاد است. وضعیت نامناسب استقرار تأسیسات زیربنایی شهر نقش اساسی در افزایش میزان آسیب‏های وارده به شهر در برابر زلزله دارند. در این مقاله، با استفاده از محاسبه، ترکیب و تحلیل شاخص‏ هایی همچون دسترسی به مراکز درمانی، فاصله از ایستگاه‏های آتش‏نشانی، دسترسی به فضاهای اسکان موقت و فاصله از پمپ بنزین و ایستگاه‏های تقلیل فشار گاز، میزان آسیب ‏پذیری شهر گرگان از طریق مدل منطق فازی و با استفاده از نرم ‏افزار  Arc Gisدر مواجهه با زلزله بررسی شد. با بررسی نقشه‏ ی نهایی آسیب‏ پذیری شهر گرگان، نتیجه می‏ گیریم پراکنش تأسیسات شهری در شهر گرگان به‏ خوبی انجام نگرفته و بر حسب فاصله از تأسیسات شهری، ساختمان‏های موجود در جنوب و شرق شهر شامل محله‏ های واقع در محور ناهارخوران و بلوار کاشانی در مقایسه با بقیه ‏ی محدوده‏ ی مورد مطالعه آسیب‏ پذیری بیشتری دارند که با استقرار تجهیزات و امکانات شهری در این مناطق از میزان آسیب‏ پذیری شهر در بحران زلزله کاسته خواهد شد. پراکنش مناسب تأسیسات شهری در محدوده ‏ی مرکزی شهر شامل محله‏ های واقع در محورهای گلشهر، کمربندی و امام رضا نیز باعث شده این مناطق در صورت وقوع زلزله دچار آسیب ‏پذیری کمتری شوند.

کلیدواژه‌ها


1.Paton, Douglas; Fohnston, David (2001). Disaster and Communities: Vulnerability, Resilience and Preparedness, Diasaster. Prevention and Manegment, vol. 10, no. 4, MCB University, ISSN, 965-3562.

2. Montoya Morales, Ana Lorena (2002). Urban Disaster Management A Case Study of Earthquake 86-Risk Assessment in Cartago, Costa Rica. University of Utrecht.

3. Smit , B. (2000). Anatomy of Adaption to Climate Change and Ulnerability. Climate Change.

4. حمیدی، ملیحه (1371). ارزیابی الگوهای قطعه‏بندی اراضی و بافت‏های شهری در آسیب‏پذیری مسکن از سوانح طبیعی. تهران: مجموعه مقالات سمینار سیاست‏های توسعه‏ی مسکن در ایران.

5. عبداللهی، مجید (1384). مدیریت بحران در نواحی شهری. سازمان شهرداری‏های کشور، تهران.

6. تقی‏نژاد، کاظم؛ موسوی ندوشن، سیدمعین (1393). طراحی شهری در مناطق زلزله‏خیز. گرگان: انتشارات نوروزی، 165.

7. UN (1991). Mitigating Natural Disasters. Phenomeona, effect and options.

8. Rashed, K; Weeks, J. (2003). Assessing Vulnerability to Earthquake Hazards through Spatial International. Journal of Geographic Information Science Multicriteria Analysis of Urban Areas, vol. 17, no. 6, 547-576.

9. S. Antonioni Gigliola, G.; Cozzani, Valerio (2007). A Methodology for the Quantitative Risk, Triggered by Seismic Events. Journal of Hazardous Materials, Assessment of Major Accidents.

10. عابدی، مهدی (1385). بررسی اثرات ناشی از تخریب ساختمان‏ها پس از وقوع زلزله در معابر شهری (نمونه‏ی موردی: محله‏ی چیذر منطقه‏ی 1 تهران). پایان‏نامه‏ی کارشناسی ارشد رشته‏ی شهرسازی ـ برنامه‏ریزی شهری و منطقه‏ای، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی.

11. حبیبی، کیومرث؛ و همکاران (1387). تعیین عوامل ساختمانی مؤثر در آسیب‏پذیری بافت کهن شهری زنجان با استفاده از GIS و FUZZY LOGIC. هنرهای زیبا، ش 33، 27-36.

12. احدنژاد، محسن؛ و همکاران (1390). ارزیابی آسیب‏پذیری شهرها در برابر زلزله بر حسب فاصله از کاربری‏های حیاتی با استفاده از GIS (نمونه‏ی موردی: بافت قدیم زنجان).

13. شرکت مهندسین مشاور طرح و معماری (1372). طرح جامع گرگان، سازمان مسکن و شهرسازی مازندران، 9.

14. مرکز آمار ایران (1385). سرشماری عمومی نفوس و مسکن، تهران.

15. مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، بخش زلزله (1388). تهیه و تدوین سناریو زلزله‏ی شهر گرگان. 66-47.

16. شرکت مهندسین مشاور معماری و شهرسازی عرصه (1378). ضوابط و مقررات و استانداردهای ساختمان آتش‏نشانی‏های کشور. 140.

17. شرکت مهندسی مشاور معماری و شهرسازی پارت (1390). طرح جامع شهرگرگان. 8.

18. رسولی، علی‏اکبر؛ محمودزاده، حسن (1389). مبانی سنجش از دور پایه. تبریز: انتشارات علمیران.

19. متکان، علی‏‏اکبر؛ و همکاران (1387). محل‏های مناسب جهت دفن پسماند با استفاده از GIS (مطالعه‏ی موردی: شهر تبریز). علوممحیطى، س 6، ش 2، 121-132.

20. فاضل‏نیا، غریب؛ حکیم‏دوست، سیدیاسر؛ بلیانی، یدالله (1391). راهنمای جامع مدل‏های کاربردی GIS در برنامه‏ریزی شهری، روستایی و محیطی. انتشارات آزادپیما، ج 1.

21. بهشتی‏فر، سارا؛ و دیگران (1389). مدل‏سازی احتمالاتی عدم اطمینان داده‏های ورودی در مکان‏یابی نیروگاه حرارتی. 586.