ارائه ی الگویی در تحلیل و پهنه بندی سطح آسیب پذیری مناطق شهری در خطر سیلاب مطالعه ی موردی: مناطق 10 و 22 شهر تهران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تهران

2 دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

آسیب پذیری ناشی از سیلاب متغیر و پیچیده است. شهری مانند تهران با تغییرات زیاد سطح اجتماعی - اقتصادی و کیفی زندگی
در نواحی مختلف و نیز تفاوت های ساختاری در بافت فیزیکی و کالبدی شهر، آسیب پذیری های جانی و خسارت مالی متفاوتی را در برابر
سیلاب های شهری می تواند تجربه کند. در این پژوهش، به منظور دست یابی به الگویی در تحلیل آسیب پذیری دو منطقه ی 10 و 22 ،
متغیرهای بلوک های با بافت فرسوده، تراکم جمعیت، کاربری اراضی و فاصله از پل به منزله ی عناصر فیزیکی در معرض خطر و متغیرهای
شیب و شبکه ی آبراهه به منزله ی متغیرهای تشدید کننده ی آسیب پذیری به کار گرفته شده اند. اولویت بندی و تعیین روابط بین این متغیرها
با برآورد آسیب پذیری از طریق روش تحلیل سلسله مراتبی انجام گرفت و بر اساس نظرات کارشناسی، وزن اهمیت معیارها و متغیرها برای
تهیه ی نقشه ی آسیب پذیری تعیین شد. وزن به دست آمده برای معیارها نشان می دهد که عامل تراکم جمعیت و تراکم شبکه ی آبراهه با
0/3825 و 0428 / 0 به ترتیب بیشترین و کمترین وز نهای معیار را در تهی هی نقشه ی آسیب پذیری دارند. میزان آسیب پذیری به دست آمده
از روش تحلیل سلسله مراتبی برای دو منطقه ی 10 و 22 ، به ترتیب دو عدد 8/ 7 و 6/ 2 را نشان می دهد. همچنین نتایج این تحقیق نشان
می دهد، نقشه ی میزان ریسک سیلاب در منطقه ی 10 دارای دامنه ی بالاتری نسبت به منطقه ی 22 است.

کلیدواژه‌ها


1. NOAA/NWS. )2009(. Flood losses: complication of
flood loss statistics [Online]. NOAA gov climate
research Centre. Available: http://www.weather.gov/
oh/hic/flood stats/Flood Loss time series.shtml [Accessed
25.08.2009].
2. IF-NET 2005. Flood net brochure.
3. Bhattacharya, Namrata. )2010(. Flood risk assessment
in barcelonate, France. Thesis of master degree, International
institute for geo-information science and
earth observation enschede (ITC), the Netherlands.
4. Nirupama N. and S. P. Simonovic. )2007(. Increase of
flood risk due to urbanization: A Canadian example.
Natural Hazards. 40, pp. 25-41.
5. Saghafian B., Farzjoo Hassan, Bozorgy Babak and Yazdandoost
Farhad. )2008(. Flood intensification due to
changes in land use. Water Resource Management.
22, pp. 1051-1067.
6. Liu Y.B., F. De Smedt, F. Hoffmann and L. Pfister.
)2004(. Assessing land use impact on flood processes
in complex terrain by using GIS and modeling approach.
Environmental modeling and assessment 9:
pp. 227-235.
7. Campana N. A. and E. M. C. Tucci. )2001(. Predicting
floods from urban development scenarios: Case
study of the Diluvio basin, Porto Alegre, Brazil. Urban
Water 3: pp. 113-124.
.۸ وزارت جهاد کشاورزی ) 1388 (. طرح جامع حفاظت و احیاء منابع طبیعی
شمال تهران و شمیرانات )البرز جنوبی(، گزارش تلفیق، سنتز و برنام هریزی،
جلد اول.
9. Yashon O. Ouma and Ryutaro Tateishi. (2014). Urban
Flood Vulnerability and Risk Mapping Using Integrated
Multi-Parametric AHP and GIS: Methodological
Overview and Case Study Assessment. Water
Journal | An Open Access Journal from MDPI.
6, 1515-1545
10. Costas Armenakis, Erin Xinheng Du, Sowmya Natesan,
Ravi Ancil Persad and Ying Zhang. (2017).
Geosciences Journal. 7, 123
11. Aleksandra Barczak, Camille Grivaul. )2007(. Geographical
Information System for the assessment of
vulnerability to urban surface runoff. NOVATECH
2007 – Sixth International Conference on Sustainable
Techniques and Strategies in Urban Water Management.
۱۲ محمودزاده، حسن؛ امامی کیا، وحید؛ رسولی، علی اکبر ) 1393 (.
ریزپهنه بندی خطر سیلاب در محدود هی شهر تبریز با استفاده از روش .AHP
فصلنامه ی تحقیقاتی جغرافیایی، سال 30 ، شماره ی 1،) بهار 1394 (،
شماره ی پیاپی 116 .
۱۳ صداقت، محسن؛ سلیمانی، کریم؛ رشیدپور، مصطفی ) 1395 (. پهنه بندی
حساسیت سیلاب شهری با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی )مطالعه ی
موردی: آمل(، سومین کنفرانس علمی پژوهشی افق های نوین در علوم
جغرافیا و برنامه ریزی معماری و شهرسازی ایران، تهران، انجمن توسعه و
ترویج علوم و فنون بنیادین.
۱۴ یمانی، مجتبی؛ عنایتی، مریم ) 1384 (. ارتباط ویژگی های ژئومورفولوژیک
حوض هها و قابلیت سی لخیزی )تجزیه و تحلیل داد ههای سیل از طریق
مقایسه ژئومورفولوژیک حوضه های فشند و بهجت آباد(، پژوهش های
جغرافیایی، شماره ی 54 ، 47 - 57 .
۱۵ کاویانپور، محمدرضا و رزم خماوش صوفیانی، حسن ) 1386 (. مدل سازی
و مدیریت سیلاب شهری مسیل باختر و منوچهری تهران با استفاده از ،GIS
سومین کنگره ملی مهندسی عمران.
۱۶ مقیمی، ابراهیم و صفاری؛ امیر ) 1389 (. ارزیابی ژئومورفولوژیکی توسعه ی
شهری در قلمروی حوضه های زهکشی سطحی مطالع هی موردی: کلان شهر
تهران، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دور هی 14 ، شمار هی 1، 1- 31 .
۱۷ قهرودی تالی، منیژه ) 1389 (. تأثیر حوض ههای بالادست تهران بر رخداد
سیلاب در مناطق مسکونی تهران، مطالعه ی موردی: تأثیر حوضه فرحزاد در
منطقه ی 2 تهران، اولین کنفرانس ملی مدیریت سیلا بهای شهری، مرداد
ماه.
۱۸. روزخش، پرویز؛ حبیبی، مهدی؛ غریب رضا، محمد رضا ) 1389 (. بررسی
وضعیت سیل گذری رودخانه ی کن در غرب تهران تحت تأثیر احداث پل،
برداشت شن و ماسه و تجاوز به حریم رودخانه، اولین کنفرانس ملی مدیریت
سیلاب های شهری، تهران.
۱۹ وزارت مسکن و شهرسازی، شهرداری تهران ) 1384 (. تهیه ی الگوی توسعه
و طرح تفصیلی منطقه و همکاری با شهرداری مناطق 10 و 22 ، ویرایش
نهایی.
۲۰ مهاب قدس ) 1391 (. شرکت مهندسی مشاور، مطالعات طرح جامع آب های
سطحی- جلد دوم: مطالعات پایه.
21. Saaty, T. L. )2004(. Mathematical methods of operations
research. Courier Dover Publications. New
York.
۲۲ زبردست، اسفندیار ) 1380 (. کاربرد فرایند تحلیل سلسله مراتبی در
برنامه ریزی شهری و منطقه ای، مجله ی هنرهای زیبا، شمار هی 10 .
23. Jinfeng, Yue. (2002). Generating ranking groups in
Analytical Hierarchy Analysis. Dublin. Jhon wiely &
Sons press.
۲۴ درفشی، خ هبات ) 1390 (. بررسی تغییرات فضایی سیلاب در کلان شهر
تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید
بهشتی.
۲۵ بهتاش، فرزاد آقایی؛ محمد تقی، محمد؛ امینی، مروارید ) 1389 (. بررسی
وضعیت رود دره فرحزاد )قبل و بعد ساماندهی(، مرکز مطالعات و برنام هریزی
شهرتهران. دانش شهر، شماره ی 15 ، 27 - 31 .