دانشگاه صنعتی مالک اشتر مدیریت بحران 2345-3915 15 1 2026 05 22 Modeling the Relationships among Institutional Trust, Social Awareness, and Preventive Behaviors in Urban Crisis Management مدل‌سازی روابط میان اعتماد نهادی، آگاهی اجتماعی و رفتارهای پیشگیرانه در مدیریت بحران‌های شهری 1 19 737015 FA لیلا فتحی استادیار، گروه جامعه‌شناسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران 0009-0000-3046-9705 محمدرضا ابراهیمی استادیار، گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، دانشگاه غیرانتفاعی دانش البرز، قزوین، ایران 0009-0009-8106-4682 Journal Article 2025 03 21 Urban crises, due to their extensive economic, social, and environmental consequences, hold significant importance in urban management, and identifying factors that enhance citizens’ preventive behaviors is a critical research priority in this area. This study, entitled "Modeling the Relationships among Institutional Trust, Social Awareness, and Preventive Behaviors in Urban Crisis Management", aimed to examine the effects of institutional trust and social awareness on preventive behaviors and to test the mediating role of social awareness. The study population consisted of citizens over 18 years old residing in Tehran, Mashhad, Isfahan, and Tabriz, who are exposed to various urban hazards such as earthquakes, floods, air pollution, and health crises. A sample of 320 participants was selected using stratified random sampling. Data were collected during the first half of 1404 (Iranian calendar). The research instrument was a standardized questionnaire including 12 items for institutional trust, 10 items for social awareness, and 14 items for preventive behaviors, whose reliability and validity were confirmed through Cronbach’s alpha, composite reliability, and confirmatory factor analysis. Data were analyzed using SPSS and AMOS software and the structural equation modeling (SEM) approach. The results indicated that institutional trust had a direct and positive effect on social awareness (β=0.48, t=6.00) and preventive behaviors (β=0.22, t=3.67), and social awareness had a significant direct effect on preventive behaviors (β=0.55, t=7.86). Moreover, the indirect effect of institutional trust on preventive behaviors through social awareness was 0.26, with a confidence interval excluding zero, confirming the partial mediating role of social awareness. Based on these findings, enhancing citizens’ trust in official institutions and promoting social awareness can simultaneously increase preventive behaviors in response to urban crises, and urban policymakers can improve community resilience and preparedness by focusing on these two factors. بحران‌های شهری به دلیل پیامدهای گسترده اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی، اهمیت بالایی در مدیریت شهری دارند و شناسایی عوامل مؤثر بر ارتقای رفتارهای پیشگیرانه شهروندان از ضرورت‌های پژوهشی در این حوزه محسوب می‌شود. مقاله حاضر با عنوان «مدل‌سازی روابط میان اعتماد نهادی، آگاهی اجتماعی و رفتارهای پیشگیرانه در مدیریت بحران‌های شهری» با هدف بررسی اثر اعتماد نهادی و آگاهی اجتماعی بر رفتارهای پیشگیرانه و آزمون نقش میانجی آگاهی اجتماعی انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل شهروندان بالای ۱۸ سال ساکن شهرهای تهران، مشهد، اصفهان و تبریز است که در معرض مخاطرات شهری مختلف (مانند زلزله، سیلاب، آلودگی هوا و بحران‌های بهداشتی) قرار دارند و نمونه‌ای بالغ‌بر ۳۲۰ نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شد. دوره زمانی جمع‌آوری داده‌ها نیمه اول سال ۱۴۰۴ بود. ابزار پژوهش پرسشنامه استاندارد شامل ۱۲ آیتم برای اعتماد نهادی، ۱۰ آیتم برای آگاهی اجتماعی و ۱۴ آیتم برای رفتارهای پیشگیرانه بود و پایایی و اعتبار ابزار با استفاده از آلفای کرونباخ، اعتبار ترکیبی و تحلیل عاملی تأییدی تأیید شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و AMOS و روش مدل‌یابی معادلات ساختاری تحلیل شد. نتایج نشان داد که اعتماد نهادی اثر مستقیم و مثبت بر آگاهی اجتماعی (0.48β=، 6.00 t=) و رفتارهای پیشگیرانه (0.22β=، 3.67 t=) دارد و همچنین آگاهی اجتماعی به‌طور مستقیم بر رفتارهای پیشگیرانه تأثیر قابل‌توجهی دارد (0.55β=، 7.86 t=). علاوه بر این، اثر غیرمستقیم اعتماد نهادی بر رفتارهای پیشگیرانه از طریق آگاهی اجتماعی برابر با ۰٫۲۶ بوده و بازه اطمینان شامل صفر نیست که نقش میانجی جزئی آگاهی اجتماعی را تأیید می‌کند. بر اساس این نتایج، تقویت اعتماد شهروندان به نهادهای رسمی و ارتقای آگاهی اجتماعی می‌تواند به‌طور هم‌زمان موجب افزایش رفتارهای پیشگیرانه در مواجهه با بحران‌های شهری شود و سیاست‌گذاران شهری می‌توانند با تمرکز بر این دو عامل، تاب‌آوری و آمادگی جامعه را در برابر بحران‌ها بهبود بخشند.

https://www.joem.ir/article_737015_98603f8d0cbc71997db6ffd450744e32.pdf

دانشگاه صنعتی مالک اشتر مدیریت بحران 2345-3915 15 1 2026 05 22 Zoning of Multi-Hazard (Flood and Earthquake) Temporary Settlement Areas using the Integrated Relative Weight Coefficient and WLC Model in Khuzestan Province مکان‌یابی مناطق مستعد اسکان موقت چندمخاطره‌ای (سیل و زمین‌لرزه) با استفاده از مدل تلفیقی ضریب وزنی نسبی و WLC در استان خوزستان 20 37 737198 FA حمید گنجائیان دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-5611-4160 فاطمه جواهری هوشی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، پردیس کیش، کیش، ایران 0009-0007-3204-6213 یاسر حسن زاده دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، پردیس کیش، کیش، ایران 0009-0003-7889-2838 عباس درخشان کارشناس ارشد ژئومورفولوژی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0009-0001-9849-6870 Journal Article 2025 09 15 Temporary settlement, as one of the vital strategies in disaster management, plays a crucial role in reducing human and financial losses caused by natural hazards. In the event of disasters such as floods and earthquakes, providing safe and suitable sites for temporary settlement of affected populations is of paramount importance. Given this necessity, the present study aimed to identify suitable areas for temporary settlement in Khuzestan Province, Iran. The research utilized a 30-meter SRTM digital elevation model (DEM), earthquake epicenter data, CHIRPS satellite imagery, and the 1:100,000 geological digital layer of the region as the main input datasets. The primary tools applied included Google Earth Engine, ArcGIS, and TerrSet. Using an integrated Relative Weight Coefficient (RWC) and Weighted Linear Combination (WLC) model, along with the exclusion of restricted zones, potential areas for temporary settlement were identified. The results indicated that due to natural constraints, the majority of Khuzestan Province has limited potential for temporary settlement, with only 8% of the province-characterized by appropriate distance from rivers, urban centers, and main roads, as well as low slope and reduced earthquake risk-being suitable. Moreover, findings revealed that 15 cities in Khuzestan meet the requirements for temporary settlement, while 28 cities lack this potential due to high vulnerability to flood and earthquake hazards. This study highlights the significant gap between needs and available resources in Khuzestan and emphasizes the urgent necessity of planning and establishing safe temporary settlement sites in the province. اسکان موقت به‌عنوان یکی از راهکارهای حیاتی در مدیریت بحران، نقش مهمی در کاهش آسیب‌های جانی و مالی ناشی از بلایای طبیعی ایفا می‌کند. در شرایط وقوع مخاطراتی مانند سیلاب و زمین‌لرزه، فراهم کردن مکان‌های امن و مناسب برای اسکان موقت افراد آسیب‌دیده، از اهمیت بالایی برخوردار است. با توجه به اهمیت موضوع، در این پژوهش به شناسایی مناطق مستعد اسکان موقت در استان خوزستان پرداخته‌شده است. در این تحقیق از مدل رقومی ارتفاعی 30 متر SRTM، اطلاعات مربوط به کانون‌های زمین‌لرزه‌های رخ‌داده، تصاویر ماهواره CHIRPS و لایه رقومی 1:100000 زمین‌شناسی منطقه به‌عنوان مهم‌ترین داده‌های تحقیق استفاده‌شده است. مهم‌ترین ابزارهای تحقیق، سامانه گوگل ارث انجین، ArcGIS و TerrSet بوده است. در این تحقیق با استفاده از مدل تلفیقی ضریب وزنی نسبی و WLC و همچنین اعمال مناطق ممنوعه، مناطق مستعد اسکان موقت شناسایی‌شده است. نتایج این تحقیق نشان داده است که بخش عمده‌ای از استان خوزستان به دلیل وضعیت طبیعی، پتانسیل محدودی برای اسکان موقت دارد و تنها 8 درصد از وسعت این استان که فاصله مناسبی با رودخانه‌ها، نقاط شهری و جاده‌های اصلی دارند و همچنین از شیب و خطر زمین‌لرزه کمتری برخوردارند، مناسب برای اسکان موقت هستند. همچنین بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، درمجموع 15 شهر استان خوزستان شرایط مناسبی برای اسکان موقت دارند و 28 شهر به دلیل پتانسیل بالای آسیب‌پذیری در برابر مخاطرات سیلاب و زمینلرزه، این امکان را ندارند.

https://www.joem.ir/article_737198_b0269314d86071bccdeb80e2bb800756.pdf

دانشگاه صنعتی مالک اشتر مدیریت بحران 2345-3915 15 1 2026 05 22 Investigating the Impact of Climate Regimes in Areas Surrounding the Persian Gulf and Gulf of Oman on the Persian Gulf Water Body: A Multi-Algorithm Unsupervised Machine Learning Approach بررسی تأثیر رژیم‌های اقلیمی نواحی اطراف خلیج‌فارس و دریای عمان بر پهنه آبی این حوضه: رویکرد یادگیری ماشین بدون نظارت چند الگوریتمی 38 61 737199 FA علیرضا خادم دقیق گروه علوم کامپیوتر، دانشکده ریاضی و علوم کامپیوتر، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0009-0006-8976-7663 علی زالی گروه علوم کامپیوتر، دانشکده ریاضی و علوم کامپیوتر، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران 0009-0002-3120-9563 الهه عسگری پسادکتری اقلیم‌شناسی، دانشکده جغرافیا و علوم محیطی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران 0000-0003-1927-2658 Journal Article 2025 11 22 As a shallow, semi-enclosed sea, the Persian Gulf is particularly sensitive to climate change and coupled atmospheric-oceanic variability. However, the role of climate regimes in the surrounding regions including adjacent coastal lands, neighboring shorelines, and the Gulf of Oman in modulating or amplifying the thermal characteristics of the Gulf’s water body has not yet been comprehensively investigated. This study employs a multi-algorithm unsupervised machine learning framework to examine the influence of surrounding climate regimes on the thermal dynamics of the Persian Gulf over the period 1960-2021. ERA5 reanalysis data encompassing key atmospheric and oceanic variables (temperature, wind, precipitation, evaporation, radiation, and cloud cover) were extracted, standardized, and analyzed using five complementary clustering algorithms: K-Means, MiniBatchKMeans, Gaussian Mixture Models (GMM), DBSCAN, and Fuzzy C-Means. The outputs were integrated through consensus clustering, resulting in the identification of five robust climate regimes with distinct impacts on the Gulf’s sea surface temperature (SST). The results indicate that the northern extreme-heat regime is strongly associated with sustained SST increases in the shallow northern Gulf, whereas the southern marine-moderate and monsoon-fringe regimes exert a pronounced thermal-moderating effect. Teleconnection analysis reveals that the Indian Ocean Dipole (IOD) is the dominant driver of wet winter anomalies, while ENSO primarily governs the intensification of summer monsoonal intrusions. By introducing a data-driven and transferable framework, this study provides new insights into regime-based SST predictability, ecosystem risk assessment, and climate-resilient management strategies for semi-enclosed seas. خلیج‌فارس به‌عنوان یک دریای نیمه محصور و کم‌عمق، به‌طور ویژه نسبت به تغییرات اقلیمی و نوسانات جوی-اقیانوسی حساس است؛ بااین‌حال، نقش رژیم‌های اقلیمی نواحی اطراف آن، شامل مناطق خشکی حاشیه‌ای، سواحل مجاور و دریای عمان، در تعدیل یا تشدید ویژگی‌های حرارتی پهنه آبی تاکنون کمتر به‌صورت جامع بررسی‌شده است. این پژوهش با بهره‌گیری از یک چارچوب یادگیری ماشین بدون نظارت چند الگوریتمی، تأثیر رژیم‌های اقلیمی نواحی اطراف خلیج‌فارس و دریای عمان بر دینامیک حرارتی پهنه آبی این حوضه را طی دوره ۱۹۶۰ تا ۲۰۲۱ بررسی می‌کند. داده‌های باز تحلیل ERA5 شامل مجموعه‌ای از متغیرهای جوی و اقیانوسی (دما، باد، بارش، تبخیر، تابش و پوشش ابر) استخراج، استانداردسازی و با استفاده از پنج الگوریتم خوشه‌بندی مکمل (K-Means، MiniBatchKMeans، GMM، DBSCAN و Fuzzy C-Means) تحلیل شدند. خروجی‌ها از طریق خوشه‌بندی اجماعی یکپارچه‌شده و پنج رژیم اقلیمی پایدار شناسایی شد که تأثیرات متمایزی بر دمای سطح آب خلیج‌فارس اعمال می‌کنند. نتایج نشان می‌دهد که رژیم گرمای شدید شمالی با افزایش پایدار SST در نواحی کم‌عمق شمالی مرتبط است، درحالی‌که رژیم معتدل دریایی جنوبی و رژیم حاشیه موسمی نقش تعدیل‌کننده حرارتی دارند. تحلیل تله‌کانکشن‌ها حاکی از آن است که دوقطبی اقیانوس هند (IOD) محرک غالب ناهنجاری‌های زمستانی مرطوب و ENSO عامل اصلی تقویت نفوذ موسمی تابستانی است. این مطالعه با ارائه یک چارچوب داده‌محور و قابل‌انتقال، بینش‌های نوینی برای پیش‌بینی رژیم‌محور دمای سطح آب، ارزیابی ریسک‌های اکوسیستمی و مدیریت اقلیمی در دریاهای نیمه محصور فراهم می‌کند.

https://www.joem.ir/article_737199_cca63fcd27a3bded111e79460376efac.pdf

دانشگاه صنعتی مالک اشتر مدیریت بحران 2345-3915 15 1 2026 05 22 Determining the Optimal Point of Safety Investments in Process Industry Using Fuzzy Numbers Based on Risk Assessment and Cost-Benefit Analysis به دست آوردن نقطه بهینه سرمایه‌گذاری‌های ایمنی در شرکت‌ها با استفاده از اعداد فازی مبتنی بر ارزیابی ریسک و مطالعات هزینه و فایده 62 93 737270 FA بختیار استادی استاد، گروه مدیریت سیستم و بهره‌وری، دانشکده مهندسی صنایع و سیستم‌ها، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0001-8472-6244 سید محسن موسوی خوشدل فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد، گروه مدیریت سیستم و بهره‌وری، دانشکده مهندسی صنایع و سیستم‌ها، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران Journal Article 2024 12 08 Appropriate investment in safety controls to prevent future accident costs is a beneficial strategy. This paper presents a mechanism to achieve the optimal level of safety investment considering budget constraints. First, risk assessment was conducted using the FMEA method, and then the data related to the probability of occurrence and detection of risks were converted into fuzzy numbers. With the help of an expert team, the costs of accidents, the costs of proposed controls, the impact of each control on risk reduction, and the company's degree of fault in each incident were estimated. Using nonlinear programming with zero-one variables, the problem was modeled, and after executing the model, the available budget was optimally allocated to the proposed controls. By implementing the model in an oil refining company without budget constraints, it was found that increasing investment up to a certain level reduces the company's total costs, but beyond that point, further investment does not significantly reduce the total costs. سرمایه‌گذاری مناسب در کنترل‌های ایمنی برای جلوگیری از هزینه‌های حوادث آینده یک راهبرد سودمند است. در این مقاله، مکانیسمی به‌منظور دستیابی به نقطه بهینه میزان سرمایه‌گذاری ایمنی با در نظر گرفتن بودجه ارائه‌شده است. لذا ابتدا ارزیابی ریسک به روش FMEA انجام، سپس داده‌های احتمال وقوع و احتمال کشف تبدیل به اعداد فازی شده است. به کمک تیم خبره هزینه حوادث، هزینه و کنترل‌های پیشنهادی برای هر ریسک تعیین و میزان تأثیرات هر کنترل بر کاهش ریسک و میزان قصور شرکت در هر حادثه تخمین زده‌شده است. با استفاده از برنامه‌ریزی غیرخطی با متغیرهای صفر و یک مسئله مدل‌سازی و پس از اجرای مدل، بودجه در دسترس به کنترل‌های پیشنهادی به‌صورت بهینه تخصیص‌یافته است. با اجرای مدل در یک شرکت پالایش نفت بدون محدودیت بودجه مشخص شد که افزایش سرمایه‌گذاری تا مقدار مشخصی باعث کاهش هزینه کل شرکت خواهد شد و پس‌ازآن افزایش سرمایه‌گذاری باعث کاهش هزینه کل به میزان قابل‌انتظار نخواهد شد.

https://www.joem.ir/article_737270_183eb96cdbe178e7792cfe5adff1156e.pdf

دانشگاه صنعتی مالک اشتر مدیریت بحران 2345-3915 15 1 2026 05 22 Explaining Cultural Factors Influencing Physical and Verbal Violence of Women Against Women (A Case Study of Victimized Women in Municipal Districts 1, 2, 16 and 17 of Tehran) تبیین زمینه‌های فرهنگی مؤثر بر خشونت فیزیکی و کلامی زنان علیه زنان (مورد مطالعه زنان خشونت دیده مناطق 1، 2، 16 و 17 شهرداری شهر تهران) 94 113 737315 FA سیده پریسا تهامی منفرد گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0009-0008-6113-4332 عبدالرضا ادهمی گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0003-2893-2849 طلیعه خادمیان گروه جامعه‌شناسی، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران 0000-0002-4402-0084 Journal Article 2025 11 15 Violence is a major social challenge that has predominantly been examined within the framework of male dominance over women, while intra-gender violence has received far less scholarly attention. Among these, violence of women against women represents a relatively hidden and understudied phenomenon with significant implications, as it contributes to the reproduction of discriminatory attitudes and undermines female solidarity. The present study aims to explain the cultural factors influencing physical and verbal violence of women against women in municipal districts 1, 2, 16, and 17 of Tehran. This research adopts a qualitative approach using grounded theory methodology based on Strauss and Corbin (1998). Data were collected through semi-structured interviews with 20 victimized women. The selection of this method was due to the complex and multi-layered nature of the phenomenon and the lack of sufficient theoretical development in this field in Iran. Data analysis was conducted through open, axial, and selective coding. The findings reveal that a set of cultural factors-including internalized misogyny, gender socialization, negative competition, conflict of interests, and conformity with patriarchal norms—play a significant role in shaping violence among women. These forms of violence are primarily expressed through humiliation, sarcasm, rumor-spreading, and social exclusion, and in some cases escalate into physical aggression. The results indicate that violence of women against women is not merely an individual behavior but a reflection of broader socio-cultural structures reproduced through socialization processes. Therefore, transforming cultural attitudes, promoting conflict resolution skills, and strengthening female solidarity are essential measures for mitigating this phenomenon. خشونت یکی از چالش‌های جدی اجتماعی است که در اغلب مطالعات، در قالب سلطه مردان بر زنان بررسی‌شده و خشونت درون جنسیتی کمتر موردتوجه قرارگرفته است. در این میان، خشونت زنان علیه زنان به‌عنوان پدیده‌ای پنهان و نادیده ‌گرفته‌شده، اهمیت خاصی دارد؛ چراکه این نوع خشونت با بازتولید نگرش‌های تبعیض‌آمیز و تقویت چرخه سلطه، همبستگی زنانه را تضعیف می‌کند. ضرورت پژوهش حاضر از همین خلأ علمی و اجتماعی ناشی می‌شود؛ زیرا بدون شناخت زمینه‌های فرهنگی خشونت میان زنان، برنامه‌های پیشگیری و سیاست‌گذاری‌های اجتماعی کارآمد نخواهد بود. هدف این تحقیق، تبیین عوامل فرهنگی مؤثر بر خشونت فیزیکی و کلامی زنان علیه زنان در مناطق ۱، ۲، ۱۶ و ۱۷ شهر تهران است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش نظریه داده‌بنیاد (اشتراوس و کوربین، 1998) انجام شد و داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۲۰ زن خشونت دیده گردآوری شد. انتخاب این روش به دلیل ماهیت پیچیده و چندلایه پدیده مورد مطالعه و همچنین فقدان نظریه‌پردازی کافی در این حوزه در ایران صورت گرفت. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی نشان داد که مجموعه‌ای از عوامل فرهنگی همچون زن‌ستیزی درونی‌شده، جامعه‌پذیری جنسیتی، رقابت منفی، تضاد منافع و هماهنگی با هنجارهای مردسالار، زمینه‌ساز خشونت زنان علیه زنان هستند. این خشونت‌ها عمدتاً به شکل تحقیر، طعنه، شایعه‌پراکنی و طرد اجتماعی بروز یافته و در برخی موارد به رفتارهای فیزیکی منجر می‌شوند. یافته‌ها بیانگر آن است که خشونت زنان علیه زنان نه یک کنش فردی صرف، بلکه بازتابی از ساختارهای فرهنگی و اجتماعی است که در فرآیند جامعه‌پذیری بازتولید می‌شوند. براین‌اساس، تغییر نگرش‌های فرهنگی، آموزش مهارت‌های حل تعارض و تقویت همبستگی زنانه، ضرورت‌هایی اساسی برای کاهش این پدیده محسوب می‌شوند.

https://www.joem.ir/article_737315_a493d7f1cc7024d613d2a2476a0ff7be.pdf

دانشگاه صنعتی مالک اشتر مدیریت بحران 2345-3915 15 1 2026 05 22 The Role of Cognitive Computing in Cognitive Warfare with a Defensive Approach نقش رایانش شناختی در جنگ شناختی با رویکرد پدافندی 114 134 737359 FA سید حمیدرضا اعرابی دکترای مدیریت راهبردی امنیت فضای سایبر، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران 0009-0001-4260-705X ناصر پورصادق استاد، دانشکده مدیریت راهبردی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران 0000-0002-9962-1645 Journal Article 2025 10 28 Cognitive warfare, as one of the most complex forms of contemporary conflicts, targets perception, cognition, and decision-making processes of individuals and societies, thereby posing a fundamental threat to national security. This study aims to elucidate the strategic role of cognitive computing in strengthening cognitive defense and to propose a localized framework for countering cognitive threats. The research employed a meta-synthesis approach based on the seven-step model of Sandelowski and Barroso. Data were systematically collected from 58 credible Persian and English sources, including articles, books, and technical reports, published between 2020 and 2024. Sources were selected purposefully according to predefined inclusion and exclusion criteria. To enhance external validity, the Delphi method was applied with the participation of 12 domain experts. Qualitative data were coded using MAXQDA software and validated through triangulation, combining document analysis, expert opinions, and simulation. Findings indicate that cognitive computing, leveraging natural language processing, deep learning, and inferential reasoning, plays a strategic role in five key domains: (1) automated detection and tracking of cognitive threats, (2) big data analytics in cyberspace to uncover hidden patterns of cognitive disruption, (3) enhancing informational resilience through cognitive training and critical thinking, (4) forecasting cognitive attacks via predictive modeling and scenario simulation, and (5) providing adaptive and intelligent real-time responses. Quantitative validation indices, including content validity (CVI=0.88), reliability (Cronbach’s alpha=0.89), and expert consensus (Kendall’s W=0.89), confirm the robustness of the proposed model. The main contribution of this research lies in the design and localization of a three-layer framework—comprising hybrid infrastructure, cognitive computing, and cognitive services—tailored to the context of the Islamic Republic of Iran. This framework can serve as a roadmap for defense and security organizations in confronting cognitive warfare and reinforcing national security. جنگ شناختی به‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین اشکال منازعات معاصر، با هدف اثرگذاری بر ادراک، شناخت و فرآیند تصمیم‌گیری افراد و جوامع، تهدیدی بنیادین برای امنیت ملی به شمار می‌آید. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش راهبردی رایانش شناختی در تقویت پدافند شناختی و ارائه چارچوبی بومی برای مقابله با تهدیدات شناختی انجام شده است. روش تحقیق مبتنی بر فراترکیب و چارچوب هفت ‌مرحله‌ای سندلوسکی و باروسو بوده و داده‌ها از طریق تحلیل نظام‌مند ۵۸ منبع معتبر فارسی و لاتین در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ گردآوری شد. انتخاب منابع به‌صورت هدفمند و بر اساس معیارهای ورود و خروج مشخص صورت پذیرفت. به‌منظور ارتقای اعتبار بیرونی یافته‌ها، از روش دلفی با مشارکت ۱۲ خبره بهره گرفته شد. داده‌های کیفی با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA کدگذاری و از طریق روش مثلث‌سازی (ترکیب تحلیل اسناد، نظرات خبرگان و شبیه‌سازی) اعتبارسنجی شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد رایانش شناختی با اتکا به پردازش زبان طبیعی، یادگیری عمیق و استدلال استنتاجی، در پنج حوزه کلیدی نقش‌آفرینی دارد: ۱) شناسایی و ردیابی خودکار تهدیدات شناختی، ۲) تحلیل کلان داده‌های سایبری برای کشف الگوهای تخریب شناختی، ۳) ارتقای تاب‌آوری اطلاعاتی از طریق آموزش و تقویت تفکر انتقادی، ۴) پیش‌بینی حملات شناختی با بهره‌گیری از مدل‌سازی و شبیه‌سازی و ۵) ارائه پاسخ‌های تطبیقی و هوشمند در زمان واقعی. شاخص‌های کمی شامل روایی محتوا (CVI=0.88)، پایایی (آلفای کرونباخ=0.89) و ضریب توافق کندال (W=0.89) اعتبار مدل پیشنهادی را تائید می‌کنند. نوآوری اصلی این پژوهش در طراحی و بومی‌سازی یک چارچوب سه لایه (زیرساخت ترکیبی، رایانش شناختی و خدمات شناختی) برای جمهوری اسلامی ایران است. این چارچوب می‌تواند به‌عنوان نقشه راهی کارآمد برای سازمان‌های دفاعی و امنیتی در مواجهه با جنگ‌های شناختی و ارتقای امنیت ملی مورداستفاده قرار گیرد.

https://www.joem.ir/article_737359_ac15a6ede0cf4ccf5651c5f4fe0986ef.pdf